تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ کَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْياهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ ما يَحْکُمُونَ «21»
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ: (ام منقطعه و همزه انکار) آيا گمان مىکنند آنانکه، اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ: کسب کردند انواع بديها را از کفر و عناد و ساير معاصى، أَنْ نَجْعَلَهُمْ: اينکه قرار دهيم ايشان را آخرت، کَالَّذِينَ آمَنُوا: مانند آنانکه ايمان آوردهاند به خدا و رسول، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و بجا آوردند کارهاى شايسته و پسنديده، سَواءً مَحْياهُمْ وَ مَماتُهُمْ: مساوى است حيات و ممات اين دو دسته، يعنى مرتکبين افعال قبيحه و اعمال شنيعه گمان کنند حيات و ممات آنها مانند حيات و ممات مؤمنين و صاحبان اعمال شايسته باشد، چنين نيست و نخواهد بود رتبه و شأن اين دو فرقه نه در دنيا و نه در آخرت. اما در دنيا آنکه مؤمن صالح، عزت و شرافت دارد در پيشگاه ديانت و لذا جان و مال و عرض او محترم باشد، لکن کافر و فاسق به سبب کفر و فسق احترام نخواهد داشت. اما در آخرت نتيجه ايمان مؤمن، رحمت و نعمت، لکن کافر و فاسق مورد نقمت و سخط خواهد بود. ساءَ ما يَحْکُمُونَ: بد حکمى است که ايشان مىکنند در تسويه حال خود به مؤمنان و مماثلث نتيجه کفر و ايمان، چه نتيجه کفر در دنيا مغلوبيت و در آخرت عذاب جهنم، و ثمره ايمان در دنيا غالبيت و نصرت و در آخرت نجات و فوز به نعيم بهشت است.
تتمه: فضيل عياض يکى از عباد است، چون به اين آيه رسيد آن را تکرار مىکرد و مىگريست و با خود مىگفت: اى فضيل کاشکى مىدانستى تو داخل کدام از اين دو فرقه هستى.