اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَن سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ أَضَل‌َّ أَعمالَهُم «1» وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّل‌َ عَلي مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الحَق‌ُّ مِن رَبِّهِم کَفَّرَ عَنهُم سَيِّئاتِهِم وَ أَصلَح‌َ بالَهُم «2»
کساني که کافر شدند و جلوگيري کردند ديگران را از راه و سبيل خداوند متعال اعمال آنها از بين رفت و از دست دادند و کساني که ايمان آوردند و اعمال صالحه بجا آوردند و ايمان آوردند بآنچه نازل شده بر محمّد (ص) و او حق است
جلد 16 - صفحه 164
از پروردگار آنها است تکفير شد سيئات آنها و بخشيده شد و اصلاح فرمود حال آنها را.
اخبار بسياري داريم که اينکه دو آيه شريفه راجع بکساني هست که پس از رحلت حضرت رسالت مرتد شدند و حق امير المؤمنين و ائمه طاهرين را از بين بردند و جلوگيري کردند ديگران را که رو بعلي «ع» نروند، و کساني که ولايت علي را و ائمه را قبول کردند و متابعت آنها را نمودند. و اينکه اخبار را در برهان مسندا از امير المؤمنين و از حضرت باقر «ع» روايت کرده، و ما مکرر گفته ايم که اخبار بيان مصداق اتم ميکند و منافي با عموم آيه نيست لذا در مقام تفسير بر ميآييم.
الَّذِين‌َ کَفَرُوا شامل مشرکين و يهود و نصاري و ساير فرق کفار و کساني که ضروري دين که من جمله ولايت اينکه خاندان باشد و محبت آنها که بنص قرآن ثابت شده منکر شدند، و کساني که بدعت در دين گذاردند، و کساني که به مقدسات دين بي‌احترامي کردند، و کساني که قرآن را مهجور کردند و اشباه اينها.
وَ صَدُّوا عَن سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ که ديگران را هم مانع شدند که متابعت حق کنند و جلوگيري کردند آنها را، أَضَل‌َّ أَعمالَهُم حبط شد اعمال آنها و باطل و فاسد گرديد کأن لم يکن اما مشرکين مثل عتق و صدقه و ضيافت و کارهاي نيک که در نظر آنها خوب بود تمام باطل و از بين رفت، و اما يهود و نصاري اعتقاد بنبوت انبياء سلف و آنچه به دستورات آنها عمل ميکردند، و اما مرتدين اعمال قبل از ارتداد آنها زيرا شرط صحت کليه اعمال ايمان است و موافاة که بقاء ايمان باشد تا آخرين نفس.
وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا بجميع عقايد حقه و بقاء آن تا زمان فوت وَ عَمِلُوا- الصّالِحات‌ِ گفتيم مراد جميع اعمال صالحه نيست زيرا ممکن نيست، و نيز مراد نيست که جميع اعمال آنها صالح باشد زيرا مباحات بلکه مکروهات بلکه پاره‌اي از سيئات که قابل مغفرت باشد همين اندازه که اعمال صالحه از آنها صادر
جلد 16 - صفحه 165
شده باشد.
وَ آمَنُوا بِما نُزِّل‌َ عَلي مُحَمَّدٍ اينکه جمله داخل در الّذين آمنوا بود تخصيص بذکر براي دفع توهم کساني است که نگويند ما او را بپيغمبري قبول داريم و شهادتين را ميگويند بلکه نماز و روزه و زکاة و حج و ساير چيزهاي ديگر را بجا بياورند بايد بجميع ما انزل علي الرسول معتقد باشند که عمده آنها مسأله ولايت است، بلکه اگر يک حکم از احکام را منکر شد مثل باب حدود و ديات و قصاص و ميراث و ربا و غير اينها از مصداق اينکه جمله بيرون است.
وَ هُوَ الحَق‌ُّ که آنچه فرموده و بر او نازل شده حق و صدق از جانب خداوند متعال صادر شده مِن رَبِّهِم آنچه ميفرمايد از وحي الهي است از پيش خود چيزي نميفرمايد:
ما ضَل‌َّ صاحِبُکُم وَ ما غَوي وَ ما يَنطِق‌ُ عَن‌ِ الهَوي إِن هُوَ إِلّا وَحي‌ٌ يُوحي و النجم آيه 2 الي 4 کَفَّرَ عَنهُم سَيِّئاتِهِم سيئه اعمال زشت است که تعبير بصغار معاصي مي کنند اگر چه لفظ عموم دارد تمام معاصي را شامل ميشود ولي البته مؤمنين که اعمال صالحه داشته باشد و ايمان بجميع ما انزل علي محمّد «ص» آورده باشد کبيره از او صادر نمي‌شود و اگر احيانا صادر شد فورا تائب ميشود.
وَ أَصلَح‌َ بالَهُم بال بمعني شأن، و حال، و امر عظيم، و قلب استعمال شده مثل: فَما بال‌ُ القُرُون‌ِ الأُولي طه آيه 53.
و: ما بال‌ُ النِّسوَةِ اللّاتِي قَطَّعن‌َ أَيدِيَهُن‌َّ يوسف آيه 50، و در حديث است کل امر ذي بال لم يبدأ ببسم اللّه فهو أبتر، و در کلمات بزرگان: يخطر ببالي. و در اينجا بمعني شأن و حال است يعني اصلح شأنهم و حالهم