تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ «27»
بعد از آن، بيان کمال قدرت ذاتى که دال است بر مالکيت مطلق سبحانى، فرمايد:
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ: در مى‌آورى و داخل مى‌کنى شب را در روز، يعنى از وقت نزول آفتاب به نقطه انقلاب زمستانى تا رسيدن به نقطه انقلاب تابستانى، از اجزاى شب کم کم مى‌کاهد و در اجزاء روز افزايد که تا روز اول برج جدى که کوتاه‌ترين روزهاى سال بود، در اول سرطان، بلندترين
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 59
روزها مى‌گردد. وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ: و در مى‌آورى و داخل مى‌کنى روز را در شب، يعنى در طرف سال از اجزاء روز کم مى‌کنى و اجزاى شب را به آن زياده مى‌سازى؛ تا شبى که در آخر برج جوزا، کوتاه‌ترين شبها بود، در آخر قوس درازترين شبها گردد به تقدير سبحانى. وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ: و بيرون مى‌آورى زنده را از مرده به قدرت کامله خود، مانند نباتات و اشجار تر و تازه‌اى را که به نشو و نما حيات دارند، از دانه و هسته‌اى که خشک و مرده است بيرون مى‌آورى؛ و همچنين بچه را از نطفه، و مرغ را از بيضه، و مؤمن را از کافر، و عالم را از جاهل. تصور قدرت سبحانى نطفه قذر پست گنديده را که ابدا حس و حياتى ندارد، در ظلمات ثلاث که تاريکى مشيمه و رحم و شکم باشد، او را پرورش داده، به مدت زمانى هيکل انسانى با بهترين صورت و زيبائى هويدا سازد که عقول در آن متحير گردد.
وَ تُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِ: و بيرون مى‌آورى مرده را از زنده، مانند نطفه و دانه و بيضه را از زنده‌اى که حيوان و درخت و مرغ است خارج فرمايد. طفل مرده را از شکم زنده بيرون آورد، چه اگر در رحم بماند به اندک زمانى مادر به طفل ملحق شود. و خروج آن به خودى خود محال است، پس قادر متعال آن را بيرون آورد.
«ابن بابويه» از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده فرمود: بدرستى که مؤمن وقتى بميرد، مرده نباشد؛ و بتحقيق مرده، کافر باشد، زيرا خداوند فرمايد:
بيرون مى‌آورد زنده را از مرده و مرده را از زنده، يعنى مؤمن را از کافر و کافر را از مؤمن. «1» مروى است که خالده دختر اسود بن عبد يغوث بر حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم داخل شد، فرمود: کيست؟ عرض کردند: يکى از خاله‌هاى تو. حضرت فرمود: سبحان الّذى يخرج الحىّ من الميّت؛ «2» زيرا او صالحه است
«1» تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 325
«2» تفسير منهج الصادقين، جلد 2، صفحه 200
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 60
و پدرش کافر متعصب بود.
وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ: و روزى مى‌دهى از رحمت واسعه خود هر که را مى‌خواهى بى‌شمار و بى‌اندازه، موافق حکمت و مصلحت، به مرتبه‌اى که عدد و اندازه آن دانسته نشود.
وجوه ديگر در آيه:
1- روزى فرمايد بدون گمان روزى خورنده؛ و به کفر و نافرمانى، محروم از روزى نشوند؛ در هر مکان و زمان و هر حال، تمام صاحبان روح را روزى رساند.
2- اسباب روزى و خود روزى را براى همه حيوانات بى‌حساب آفريده، که هر حيوانى آنچه روزى او است به او مى‌رسد، و به دادن و خوردن آنان، از خزائن الهى کم نشود.
3- خداوند متعال روزى به هر که مرحمت فرمايد بى‌حساب است؛ زيرا هر کس به حساب دهد، کاشف از امساک و تقتير است؛ و ذات الهى، هرگز به چنين صورتى روزى عطا نفرمايد.
4- روزى بندگان به حساب و مقابله اعمال مرحمت نفرمايد، بلکه ارزاق تمام جنبنده را بر ذات خود لازم فرموده به موجب آيه: وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها، بدون هيچ اعتبارى و نظر فرمانبردارى؛ و لذا فرعون را با ادعاى ربوبيت، مدت چهار صد سال روزى مرحمت فرمود.
تذکره: ثواب آيه قل اللهم:
«در منهج»- معاذ بن جبل روايت نموده که من به جهت مطالبه طلبکاران، يک جمعه به نماز حاضر نشدم. حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: چه چيز تو را منع نمود؟ عرض کردم: يوحناى يهودى چند وقيه گندم از من طلب داشت، مرا نمى‌گذاشت به نماز حاضر شوم. حضرت فرمود:
آيه قل اللّهمّ را تا به بغير حساب بخوان، و بعد از آن بگو: يا رحمن الدّنيا و الاخرة و رحيمهما تؤتى من تشاء منهما و تمنع من تشاء منهما فاقض عنّى دينى؛ هر که اين
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 61
آيه را بر اين وجه قرائت کند، حق تعالى قرض او را ادا فرمايد، هر چند که زمين گنجايش آن را نداشته باشد. «1» حديث ديگر- هر که سوره «حمد» و آيات «آية الکرسى» و «شهد اللّه» و «قل اللهم» را بعد از هر نماز بخواند، او را ساکن گردانم در حظيره قدس، با هر گناهى که داشته باشد؛ و اگر نکنم، نظر فرمايم به او نظر رحمت خاص خود هر روز هفتاد مرتبه؛ و اگر نکنم، او را پناه دهم از شر شيطان و شر هر دشمنى و يارى دهم او را بر ايشان و مانع نشود او را داخل شدن بهشت الا مرگ. «2» درک اين مثوبات جليله، منوط است به تقوى و پرهيزکارى.