تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَ لَهُمْ فِيها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ کَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِي النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ «15»
جلد 12 - صفحه 112
مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي: صفت بهشت و قصه عجيبه آن که، وُعِدَ الْمُتَّقُونَ: وعده داده شده‌اند پرهيزکاران از شرک و معاصى و دورى کنندگان از مناهى، فِيها أَنْهارٌ: که آن نهرهائى است، مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ: از آبى که متغير نيست، يعنى رنگ و طعم و بوى آن از حالت اصلى و خلقى خود تغيير نيابد برخلاف آب دنيا که متغير شود به مرور زمان. وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ: و نهرهائى از شير که، لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ: تغيير نگردد طعم آن، يعنى ترش نگردد به جهت طول مدت برخلاف شير دنيا. وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ: و نهرهائى از شراب، لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ: که لذيذ و خوشگوار است براى آشامندگان و از کراهت رنج و سکر و خمار و صداع مبرا باشد بلکه محض لذت و التذاذ خالص است. وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى: و ديگر در بهشت نهرها از شهد خالص صاف شده از موم و ساير فضلات، يعنى در اصل خلقت خالص باشد نه آنکه آن را خالص کرده باشند مانند عسل دنيا.
وَ لَهُمْ فِيها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ: و براى ايشان است در بهشت از هر ميوه‌ها که نفس آرزوى آن نمايد به لون صاف و به طعم لذيذ و به بوى خوش. وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ: و مر ايشان راست با اين اشربه و اطعمه لذيذه آمرزش گناهان از پروردگارشان، يعنى حق تعالى گناهان آنها را بپوشاند و ايشان را به آن معاقب و معاتب نسازد، يا گناهان را از ياد آنها ببرد تا تذکر آن موجب نقص عيش و لذت ايشان نگردد.
بيان: آيه در مقام استفهام انکارى است، يعنى آيا مؤمن متنعم به اين بهشتى که به وصف درنيايد، کَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِي النَّارِ: مانند کسى است که مخلد باشد در آتش جهنم، وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً: و چشانيده شوند و به خورد ايشان دهند آبى در غايت جوشش، فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ: پس پاره پاره کند آن آب از شدت حرارت روده‌هاى ايشان را. لکن با اين حال نميرند و فانى نشوند زيرا در قيامت مرگ نخواهد بود. بهشتيان در بهشت متنعم و جهنميان در جهنم معذب خواهند بود.
جلد 12 - صفحه 113
بيان: خداى تعالى از راه لطف و مرحمت به بندگان به نوعى ديگر به طريق استفهام انکارى ارشاد فرمايد بدين تقرير که: شنوندگان قرآن مجيد و معتقدين به وعد و وعيد، آيا کسى که در بهشت متنعم به انواع نعم از اطعمه و اشربه و فاکهه که شمه‌اى از آن ذکر شد مانند کسى باشد که در جهنم مبتلا به اقسام عذاب که از جمله آن آب جوشى است که از شدت حرارت تمام امعاء و احشاء را پاره پاره کند؛ و البته شخص عاقل حکم نمايد که اين دو هرگز مساوى نخواهند بود.
بنابراين متدين را ايجاب نمايد که دار نعيم را بر دار جحيم اختيار نمايد.
«شأن نزول»: هرگاه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله در خطبه، منافقان را عيب نمودى، از مسجد بيرون آمده بر طريق استهزاء از علماى صحابه پرسيدى که اين مرد در اين ساعت چه مى‌گفت؛ حق تعالى از حال آنها اخبار فرمود: