اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لا يَتَّخِذِ المُؤمِنُون‌َ الکافِرِين‌َ أَولِياءَ مِن دُون‌ِ المُؤمِنِين‌َ وَ مَن يَفعَل ذلِک‌َ فَلَيس‌َ مِن‌َ اللّه‌ِ فِي شَي‌ءٍ إِلاّ أَن تَتَّقُوا مِنهُم تُقاةً وَ يُحَذِّرُکُم‌ُ اللّه‌ُ نَفسَه‌ُ وَ إِلَي اللّه‌ِ المَصِيرُ «28»
نبايد مؤمنون کفّار را دوست خود بگيرند بدون آنکه با مؤمنين دوستي کنند و هر کس اينکه عمل را نمود (دوستي با کفار) پس براي خدا کاري نکرده مگر آنکه از روي تقيّه با آنها اظهار دوستي ظاهري کند و بايد در حذر باشند که خداوند آنها را گرفتار عذاب نمايد و بسوي او است بازگشت.
کلام در اينکه آيه در چند مقام واقع ميشود:
(مقام اول)
در موضوع ولايت و دوستي و عداوت و دشمني، يکي از موضوعات مهمّه شرع مسئله تولّي و تبرّي است حتّي اينکه از ارکان مهمّه ايمان است و آيات شريفه در اينکه باب بسيار است و اخبار وارده زياده از اينکه است که بتوان احصاء نمود و بسط کلام در اينکه موضوع خود يک کتاب مستقل ميشود و از وضع تفسير خارج ميگردد و مرحوم مجلسي رحمة اللّه عليه در پانزدهم بحار طبع امين الضربي صفحه 280 تا 285 متعرض شده بآنجا رجوع فرمائيد. و اينکه موضوع در ابواب متفرّقه در لسان اخبار ذکر شده:
1- در باب حب‌ّ في اللّه و البغض في اللّه از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده فرمود
ان‌ّ من اوثق عري الايمان ان تحب‌ّ في اللّه و تبغض في اللّه و تؤتي في اللّه و تمنع في اللّه
و نيز فرمود
من احب‌ّ کافرا فقد ابغض اللّه و من ابغض کافرا فقد احب‌ّ اللّه
و نيز فرمود
صديق عدوّ اللّه عدوّ اللّه
و سؤال شد از آن حضرت که آيا حب‌ّ و بغض هم جزء ايمان است فرمود
هل الايمان الّا الحب و البغض
الي غير ذلک من الاخبار
جلد 3 - صفحه 165
2- در باب متحابّين في اللّه ميفرمايد
انّهم في ظل‌ّ عرشه يغبطهم بمنزلتهم کل ملک مقرّب و کل نبي مرسل و انّهم يذهبون الي الجنّة بغير حساب و انّهم يسمّون في القيمة جيران اللّه
و غير اينکه از اخبار.
3- در باب محبّت محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و آله الاطهار عليهم السّلام از حضرت رضا عليه السّلام است
(کن محبّا لآل محمّد و ان کنت فاسقا و کن محبّا لمحبّيهم و ان کانوا فاسقين)
و مرحوم مجلسي (ره) ميفرمايد همين حديث مکتوب الآن بخط حضرت رضا عليه السّلام در کروند اصفهان موجود است. و اينکه محبّت اينها علامت طيب ولادت و عداوت اينها علامت خبث ولادت است و از امير المؤمنين عليه السّلام است
(لا يحبّنا مخنّث و لا ديوث و لا ولد زنا و لا من حملته امّه في حيضها)
و حب‌ّ امير المؤمنين عليه السّلام علامت ايمان و بغض او علامت نفاق است
(و انّه لو اجتمع النّاس علي حبّه ما خلق اللّه النار)
و در کتب عامّه فخر رازي، کشاف، ثعلبي حديث مفصّلي از إبن عباس از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم نقل کرده‌اند که خلاصه آن اينست که فرمود
(من مات علي حب‌ّ آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مات شهيدا مغفورا تائبا مؤمنا مستکمل الايمان بشّره ملک الموت بالجنّة ثم‌ّ منکر و نکير تزف‌ّ الي الجنّة کما تزف‌ّ العروس الي بيت زوجها فتح له في قبره بابان الي الجنّة جعل اللّه قبره مزار ملائکة الرحمة الي آخر الحديث).
و نيز روايت ميکند که فرمود
(من مات علي بغض آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم جاء يوم القيمة مکتوب بين عينيه آيس من رحمة اللّه و لم يشم‌ّ رائحة الجنّة).
و در سفينه نقل ميفرمايد که مبغض آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کافر و حلال الدم است و مرحوم مجلسي (ره) در ابواب متفرّقه بحار، کفر اعداء آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ثواب لعن بر آنها و لعن کفّار و فسّاق و مرداني که شبيه زنان و زناني که شبيه بمردان ميشوند و غير اينها مخصوصا ابي سفيان و معويه و يزيد و قتله ابي عبد اللّه عليه السّلام و جبت و طاغوت و ظالمين آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را متعرّض شده.
جلد 3 - صفحه 166
(مقام دوم)
در باب تقيّه است، تقيّه امر بسيار مهمّي است و علماء اعلام رساله‌هاي مستقلّي در اينکه باب نوشته‌اند و فروع بسياري بر آن مترتّب فرموده.
اولا حکم تقيّه محکوم باحکام خمسه: واجب، مستحب‌ّ، مباح، مکروه، حرام ثانيا حدّ تقيّه. ثالثا صحّت موافق تقيّه. رابعا بطلان عمل بر خلاف تقيّه خامسا اهميّت تقيّه در دين و مذمّت ترک آن. و چون در مجلّد اول ص 318 تا 322 در ذيل آيه يُخادِعُون‌َ اللّه‌َ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا الايه في الجمله متعرّض تقيّه شده‌ايم لذا اينجا تکرار نميکنيم فقط از باب تيمّن و تبرّک بذکر چند حديث قناعت ميکنيم در اهميّت تقيّه در سفينه از حضرت صادق عليه السّلام فرمود
(تسعة اعشار الدين في التقيّة و لا دين لمن لا تقيّه له)
و از حضرت باقر عليه السّلام فرمود
(التقيّة ديني و دين آبائي و لا ايمان لمن لا تقيّة له)
و از حضرت صادق عليه السّلام فرمود
(ما منع ميثم من التقيّة فو اللّه لقد علم ان‌ّ هذه الآية نزلت في عمّار و اصحابه «إِلّا مَن أُکرِه‌َ وَ قَلبُه‌ُ مُطمَئِن‌ٌّ بِالإِيمان‌ِ»
).
(مقام سوّم)
محبّت و عداوت، حب‌ّ و بغض، تولّي و تبرّي از امور قلبيّه است و البتّه در خارج آثاري دارد و در اينکه عصر حاضر نوع مسلمين با کفّار و فسّاق و فجار کمال ارتباط را اتّخاذ کرده‌اند مخصوصا در بي‌عفّتي و بي‌حيايي و بي‌حجابي و بي‌ديني و بي‌نمازي و بي‌روزه‌اي و از همه بالاتر بي‌اعتنايي بمقدّسات ديني بقرآن، بعلماء دين، بمقدسين بطلّاب و محصّلين، بمجالس ديني و ساير مقدّسات ديني و توجّه و اهميّت بدشمنان دين از يهود و نصاري، کفّار، مخالفين، ظالمين، فاسقين نميدانم با اينکه آيه چه ميکنند که بفرمايد:
وَ مَن يَفعَل ذلِک‌َ فَلَيس‌َ مِن‌َ اللّه‌ِ فِي شَي‌ءٍ که خداوند از اينکه کساني که با اينکه
جلد 3 - صفحه 167
کسان دوستي ميکنند بيزار است و البته خداوند که بيزار باشد رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و خلفاء خدا عليهم السّلام و ملائکه خدا و بندگان صالح خدا هم از آنها بيزارند.
إِلّا أَن تَتَّقُوا مِنهُم تُقاةً اينکه استثناء منقطع است مراد اظهار دوستي است نه حقيقة و واقعا در مورد تقيّه دوست باشد.
وَ يُحَذِّرُکُم‌ُ اللّه‌ُ نَفسَه‌ُ بايد از عذاب الهي بترسند که مسلّما حشر اينها در قيامت با آنها است و بر طبق آن اخبار داريم
(من احب‌ّ حجرا حشره اللّه معه)
بعلاوه در اثر دوستي با کفّار موجب هزار گونه جنايات و ارتکاب هزارها معاصي بلکه زوال دين و فساد در روي زمين که هر يک اينها مستوجب چندين عقوبت در دنيا و آخرت ميشود چنانچه فعلا مي‌بينند ولي هنوز کورند ميسوزند و هنوز خوابند با اينکه ميفرمايد وَ يَعفُوا عَن کَثِيرٍ سوره شوري آيه 29.
وَ إِلَي اللّه‌ِ المَصِيرُ بترسند کساني که با کفّار آميزش دارند که بازگشت آنها بخداوند قهّار قادر متعال شديد العقاب است.