اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل إِن تُخفُوا ما فِي صُدُورِکُم أَو تُبدُوه‌ُ يَعلَمه‌ُ اللّه‌ُ وَ يَعلَم‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ وَ اللّه‌ُ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ «29»
بگو اي پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بمؤمنين که اگر محبّت کفّار را در سينه‌هاي خود مخفي کرديد يا ظاهر نموديد خداوند متعال از باطن و ظاهر شما خبر دارد و ميداند آنچه را در آسمانها و زمين باشد و بر هر چيزي توانا است.
از اينکه آيه چند جمله استفاده ميشود: 1- آنکه لازم است عداوت کفّار و دشمنان دين باطنا و ظاهرا مگر در مورد تقيّه که باطنا بايد عداوت باشد ولي ظاهرا
جلد 3 - صفحه 168
اظهار دوستي کند چنانچه بر خلاف اينکه باشيد خدا ميداند و قدرت بر انتقام دارد انتقام خواهد کشيد.
2- صدر بمعني سينه است چون سينه مقدّم بر اعضاء بدن است و لذا هر مقدّم را صدر گويند: صدر مجلس، صدر العلماء، صدر الدين، صدر الدوله، صدر اعظم، صدر السادات و امثال اينها.
و مراد از صدور در اينجا قلوب است چون جايگاه قلب سينه است، و مراد از صدر و قلب نفس انسان و روح آن است زيرا محبّت و عداوت از صفات نفس است و ملکات نفسانيّه است و البتّه صفات نفساني در باطن است و بر سايرين مخفي است فقط خود انسان ميداند بلکه بسا بر خودش هم امر مشتبه ميشود لکن بر خدا مخفي نيست و مشتبه نميشود، و تعبير از نفس بقلب و صدر براي اينست که توجّه نفس اولا بقلب است يعني نفس ملکوتي و امّا نفس حيواني بدماغ است.
3- جمله وَ يَعلَم‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ بمنزله علّت است يعني کسي که از جميع آنچه در عالم علوي و سفلي موجود است مطّلع است و دانا است از ما في الضمير بنده خبر ندارد چنانچه جمله وَ اللّه‌ُ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ تهديد است که بداند خدا انتقام خواهد کشيد.
اشکال- بسيار از صفات نفسانيّه غير اختياري است و امور قهريّه است و مورد عقوبت واقع نميشود.
جواب- صفات نفسانيّه آنهايي که غير اختياري است تا مادامي که آثار خارجيّه بر آن مترتّب نسازد مورد مؤاخذه نيست لکن مسلّما نقص و عيب است بايد بطريق علم اخلاقي تدريجا زائل کند، و امّا صفاتي که منشأ آنها امور خارجيّه است مثل محبت و عداوت امريست اختياري و قابل مؤاخذه است.
169