تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْکُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَکُمْ (31)
و ليبلونّکم: و هر آينه البته البته آزمايش نمايد خدا شما را، يعنى معامله آزمايش کنندگان با شما نمايد در امر جهاد و ساير تکاليف شاقه، حتّى يعلم المجاهدين منکم: تا بداند خدا جهاد کنندگان شما را، يعنى تعلق يابد علم الهى به معلوم که عمل بندگان باشد، وَ الصَّابِرِينَ: و صبر کنندگان بر مشقت جهاد، يعنى تا مميز سازد مجاهدان و صابران را از غير ايشان و بر آن ثواب عطا
«1» مناقب ابن مغازلى (چ اسلاميه 1394 ق) ص 190- 195 (8 روايت همراه با مدارک آن از شيعه و سنى)
«2» منهج الصادقين (چ سوم، تهران) ج 8 ص 353. و نيز کشاف زمخشرى ج 3 ص 459.
«3» کشاف (چ مصر 1354 ق) ج 3 ص 459.
جلد 12 - صفحه 130
فرمايد، يا تا ظاهر سازد بر خلقان که مجاهدان و صابران کدامند. نزد بعضى معنى آنکه (يعلم اوليائنا المجاهدين) يعنى تا بدانند دوستان ما مجاهدان را (بنابراين اضافه علم بخود به جهت تعظيم و تشريف اولياء باشد).
و يبلو اخبارکم: و بيازمايد خبرهاى شما را، يعنى تا معامله آزمايندگان کند با شما در آن چيزهائى که به آن خبر مى‌دهيد از آن و حکايت مى‌کنيد از اعمال خوب و بد، يا چيزهائى که صادر مى‌شود در باب ايمان و دوستى با مؤمنان تا صدق و کذب همه آشکارا شود.
تذکره: به قرائت حفص، در اين افعال ثلاثه به نون قرائت شده که صيغه متکلم باشد، يعنى ما امتحان کنيم ايشان را تا بدانيم مجاهدان و صابران را و بيازمائيم خبرهاى ايشان را. قرائت اول مروى از حضرت باقر عليه السّلام است «1».
تنبيه: اين مطلب محقق است که ذات سبحانى عالم به تمام مخلوقات و افعال بندگان از ظاهر و باطن و کلى و جزئى مى‌باشد، و علم الهى قبل از خلقت و بعد از خلقت مساوى و تغيير و تبديلى نخواهد بود، بنابراين آزمايش خداى تعالى بندگان را به سبب تکاليف و اوامر و نواهى، به جهت امتياز مؤمن از کافر و مطيع از عاصى و ترتب ثواب و عقاب است، لذا فرموده‌اند: (فى الامتحان يکرم الرّجل اويهان).
و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: فى تقلّب الاحوال علم جواهر الرّجال: «2» در زير و رو شدن حالها (به سبب عوارضات دنيا) دانسته شود جوهره اشخاص: ابراهيم اشعث گويد: هرگاه فضيل عياض اين آيه خواندى گريستى و گفتى (اللهم لا تبلنا فانک ان بلوتنا فضحتنا و هتکت استارنا و عذبتنا): يعنى خداوندا ما را ابتلا مکن که اگر ما را به ابتلا مبتلا گردانى پرده ما دريده شود و رسوا گرديم و به عذاب تو گرفتار شويم «3».
«1» نور الثقلين ج 5 ص 45. شماره 82.
«2» نهج البلاغه فيض الاسلام ص 1183، حديث 208.
«3» منهج الصادقين ج 8 ص 354. ص 354. (با اندکى تفاوت)
جلد 12 - صفحه 131