تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْکُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَکُمْ (31) إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ (32) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَکُمْ (33) إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ ماتُوا وَ هُمْ کُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ (34) فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَکُمْ وَ لَنْ يَتِرَکُمْ أَعْمالَکُمْ (35)
ترجمه
و هر آينه مى‌آزمائيم البته شما را تا بدانيم جهاد کنندگانرا از شما و صبر کنندگان را و تا بيازمائيم دعاوى و اظهارات شما را
همانا آنانکه کافر شدند و باز داشتند از راه خدا و معاندت ورزيدند با پيغمبر بعد از آنکه ظاهر شد براى آنها هدايت هرگز زيان نميرسانند بخدا چيزى و بزودى باطل ميگرداند کارهاشانرا
اى کسانيکه ايمان آورده‌ايد اطاعت کنيد خدا و اطاعت کنيد پيغمبر را و باطل نکنيد کردارهاتانرا
همانا آنانکه کافر شدند و باز داشتند از راه خدا پس مردند با آنکه بودند کافران پس هرگز نميآمرزد خدا آنها را
پس سستى مکنيد و مخوانيد بسوى صلح با آنکه شما برترى و غلبه داريد و خدا با شما است و هرگز کم و جدا نکند شما را از ثمرات کارهاتان.
تفسير
خداوند متعال آزمايش ميفرمايد مسلمانانرا بتکاليف زحمت‌دارى از قبيل جهاد در راه خدا تا ظاهر شود براى خودشان و سائر خلق حال آنها و مشهود گردد براى حقّ در خارج يعنى از علم غيب بشهود برسد و مجاهد از متقاعد و صبور از جزوع ممتاز گردد و صدق و کذب آنها در ادّعاء ايمان و شجاعت و محبّت اولياء حق ظاهر شود همانا کسانى که کافر شدند و باز داشتند مردم را از قبول اسلام و تمکين از ولايت مولى و معاندت و ضدّيت نمودند با خاندان نبوّت بعد از وضوح حق و حقيقت براى آنها ضررى بدستگاه الهى از قبل آنها وارد نميشود و خداوند اعمال سابقه و لاحقه آنها را بى‌ثمر خواهد فرمود و ثوابى در قيامت بآنها نخواهد داد و اهل ايمان بايد اوامر خدا و پيغمبر و امام را اطاعت نمايند و اعمال خيريّه مدّت عمر خودشان را بمخالفت و ارتداد و شک و نفاق و هتک حرمت اولياء خدا و معاصى
جلد 5 صفحه 15
کبيره و غيرها باطل و بى‌ثمر ننمايند از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده که کسى که بگويد سبحان اللّه يا الحمد للّه يا لا اله الا اللّه يا اللّه اکبر خداوند براى او در بهشت درختى غرس فرمايد مردى عرض کرد يا رسول اللّه از اين قرار درختان بهشتى ما زياد است فرمود بلى ولى مبادا آتشى بفرستيد که درختان شما را بسوزاند و باين آيه تمسّک فرمود و البته معلوم است کسيکه با حال کفر و نفاق و شقاق با اولياء خدا باقى باشد و توبه نکند و بميرد مشمول مغفرت الهيّه نخواهد شد و هرگز بسعادت نخواهد رسيد و مسلمانان نبايد در مقابل کفّار ابراز سستى و ضعف نمايند و پيشنهاد صلح و سازش کنند با آنکه خداوند ايشان را برتر و بالاتر از آنها قرار داده و بالاخره غلبه با مسلمانان است چون خدا يار و ياور ايشان است ولى استقامت و ثبات قدم ميخواهد و هيچوقت خدا اعمال اهل ايمان را بى‌نتيجه نميگذارد و از ثوابش نميکاهد و ايشانرا از آثار خيريّه اعمالشان منفرد و جدا نمينمايد بلکه نتايج آنها را در دنيا و آخرت بايشان خواهد رسانيد و فرموده‌اند اين آيه ناسخ قول خداوند است و ان جنحوا للسّلم فاجنح لها و بنظر حقير ظاهرا نباشد چون مفاد آن آيه قبول پيشنهاد صلح از آنها است که ناشى از مسالمت و عزّت نفس است بخلاف تقاضاى صلح که ناشى از ضعف نفس و ابراز مذلّت و خوارى در برابر دشمن است و اللّه تعالى اعلم بمراده و افعال ثلاثه در آيه اولى بصيغه مغايب براى موافقت با ما قبل نيز قرائت شده و در مجمع آنرا بامام باقر عليه السّلام نسبت داده و بعضى و نبلو بسکون واو خوانده‌اند و بنابراين خبر مبتداء محذوف است و تقدير نحن نبلو ميباشد.