تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا يُؤْتِکُمْ أُجُورَکُمْ وَ لا يَسْئَلْکُمْ أَمْوالَکُمْ (36) إِنْ يَسْئَلْکُمُوها فَيُحْفِکُمْ تَبْخَلُوا وَ يُخْرِجْ أَضْغانَکُمْ (37) ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْکُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَ مَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَ اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَکُمْ ثُمَّ لا يَکُونُوا أَمْثالَکُمْ (38)
ترجمه
جز اين نيست که زندگانى دنيا بازيچه و مشغوليّاتى است و اگر ايمان آوريد و پرهيزکارى کنيد ميدهد بشما مزدهايتانرا و نميخواهد از شما مالهاتان را
اگر بخواهد از شما آنها را پس اصرار کند و بمشقّت اندازد شما را بخل خواهيد ورزيد و بيرون خواهد آورد کينه‌هاى شما را
هان شما مردم آنانيد که
جلد 5 صفحه 16
خوانده ميشويد تا انفاق کنيد در راه خدا پس از شما کسى است که بخل ميورزد و هر که بخل ورزد پس جز اين نيست که بخل ميکند از نفع خودش و خدا بى‌نياز است و شما محتاجانيد و اگر رو گردانيد بجاى شما ميآورد گروهى را که غير از شمايند پس نباشند مانند شما.
تفسير
چون در آيات سابقه ذکرى از ثمرات اخروى شده بود خداوند در مذمّت دنيا ميفرمايد نيست زندگانى دو روزه دنيا مگر بازى کودکانه و سرگرمى و مشغوليّات بى‌اعتبارى و اگر شما مردم ايمان بياوريد و تقوى را شعار سازيد خداوند اجر اخروى بى‌پايان بشما عنايت ميفرمايد و گفته‌اند تمام اموال شما را طلب نميفرمايد و بنظر حقير در مقابل آن چيزى از اموال شما را طلب نميفرمايد و اگر احيانا طلب فرمايد چيز مهمّى نيست از قبيل عشر و نيم عشر و ربع عشر و امثال اينها و اگر از شما چيز مهمّى طلب کند و اصرار و سخت‌گيرى فرمايد شما اباء و امتناع ميکنيد و کينه‌هاى درونى شما را اين تکليف ظاهر و آشکار ميسازد اينک شما مردم دعوت ميشويد که انفاق نمائيد براى مصارف جهاد و ساير امور لازمه در راه خدا پس بعضى از شما بخل ميکنند و امتناع مينمايند با آنکه هر کس بخل کند بخل بر خود کرده چون نفع انفاق بخود او ميرسد و او مانع از رسيدن بهره آن بخود شده يا نفس امّاره او موجب بخل شده و خدا احتياج بکسى و مالى ندارد مردم محتاج بخدايند خودشان و تمام اموالشان مال خدا است اينکه خداوند امر بانفاق ميفرمايد براى رسيدن بندگان بفوائد آن باستحقاق است و اگر از اوامر الهيّه سرپيچى کنيد و قبول ولايت مولى را ننمائيد بجاى شما خداوند قومى را بوجود ميآورد که از فرمان او سرپيچى ننمايند و قبول ولايت موالى خودشان را بنمايند و نباشند مانند شما در تعدّى و عناد و ظلم باهل بيت اطهار و باشند از شيعيان ايشان در مجمع نقل نموده که جمعى از اصحاب پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم از آن حضرت پرسيدند اين قوم که خداوند ذکر فرموده کيانند سلمان در کنار حضرت نشسته بود پيغمبر (ص) دست بر روى ران او زد و فرمود بآن خداوندى که جان من در دست قدرت او است اين مرد و قوم او ميباشند اگر ايمان بستاره ثريّا بسته باشد مردانى
جلد 5 صفحه 17
از فارس خود را بآن ميرسانند و بدست ميآورند و مستفاد از چند روايت معتبر آنستکه مراد از آنقوم بندگان آزاد شده و فرزندان ايشانند که بهتر از عرب آنزمانند و ظاهرا مراد اسراء از عجم و اولاد آنها باشند که در کلام حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم از آن بقوم سلمان تعبير شده بود و اللّه اعلم از امام صادق عليه السّلام نقل شده که کسيکه بخواهد بشناسد حال ما و حال دشمنان ما را پس بايد بخواند سوره محمد صلى اللّه عليه و آله و سلّم را چون مى‌بيند آنرا که آيه‌اى در باره ما و آيه‌اى در باره آنها است و از آثار قرائت اينسوره آنستکه هرگز شک داخل در قلب خواننده نميشود و متزلزل در دينش نميگردد و مبتلا بفقر و خوف از سلطان نخواهد شد و با ايمان از دنيا ميرود و ملائکه در قبر براى او عبادت ميکنند و ثوابش باو ميرسد و در امان خدا و پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم است و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
جلد 5 صفحه 18