تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها «24»
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ: (استفهام توبيخى است) آيا پس چرا تفکر نمى‌کنند در قرآن، و مواعظ و زواجر آن را به سمع قبول نمى‌شنوند و به ديده اعتبار نظر نمى‌کنند تا به طريق هدايت معرفت يافته از گمراهى نجات يابند.
أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها: نه آنست که ايشان در احکام قرآن تدبر نمايند، بلکه بر دلهاى ايشان است قفلهاى آن که ختم و طبع است و بدين سبب موعظه و تذکر به آيات را توجه نکنند تا متذکر و متعظ شوند و مهتدى گردند و ابواب فوز و نجات براى آنها حاصل شود.
تحقيق: قلب اطلاق شود بر دو معنى:
1- گوشت صنوبرى الشکل واقع در طرف چپ سينه که مجوف و باطنش خون سياه و منبع روح حيوانى است، اين قلب موجود در بهائم بلکه در ميت هم موجود است.
2- لطيفه ربانيه روحانيه از عالم قدس خداى تعالى در آن وديعه نهاده و تعلقى به اين قلب جسمانى دارد و از آن تعبير به قلب و نفس و روح و انسان مى‌شود، و او است مدرک و عالم و عارف و مخاطب و معاتب و مطالب و ما به الامتياز انسان و حيوان و محل علم و دانش و تفهم و تعقل و تدبر است، مانند آئينه شفاف و صاف و خالى از کدرات باشد؛ به سبب تقابل نور ايمان و هدايت منور گرديده آثار ايمانى و خير از او ظاهر شود، همچنين بواسطه تقابل ظلمت کفر و ضلالت متراکم مانع از تجلى نور هدايت در آن شده آثار گمراهى و شر از او صادر گردد چنانچه بحجج الهيه متنبه نشود، لا يزال تاريکى زائد تا به مرتبه‌اى که سياه شده، در اين حال کور و کر گردد از ادراک حق و صلاح دين، و سستى نمايد به امر آخرت و بزرگ شمارد دنيا را در نتيجه مواعظ و مذکرات در او تأثير ننموده لا جرم به گمراهى و کفر باقى باشد به سوء اختيار خود، و از آن تعبير بختم و طبع و قفل شود؛ لذا حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله فرمايد:
جلد 12 - صفحه 124
قلب المؤمن اجرد فيه سراج يزهر و قلب الکافر اسود منکوس «1». يعنى قلب مؤمن صاف در آن چراغ نور ايمانى مى‌درخشد، قلب کافر سياه و منکوس باشد.
«شأن نزول»: يهود، صفات حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله را در تورات خوانده و صحت نبوت او را دانسته و آن را بسيار مى‌گفتند و از ظهور او خبر مى‌دادند، چون آن حضرت مبعوث و به مدينه تشريف آورد، از او برگشتند و منکر صفات آن حضرت شدند؛ آيه شريفه نازل شد: