تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ «2»
بعد از آن حق تعالى به جهت تعليم مراسم ادب نهى فرمايد اصحاب را از بلند کردن صدا حضور پيغمبر که:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: (تکرار ندا به جهت مبالغه در اتعاظ و دلالت بر استقلال است) اى کسانى که ايمان آورديد به خدا و رسول، لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ: بلند نکنيد صداهاى خود را، فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِ: بالاى صداى پيغمبر، يعنى در وقت سخن گفتن آواز شما بلندتر از آواز پيغمبر مگردانيد، زيرا رفع صوت يا به قصد استخفاف است و آن مستلزم کفر باشد، و يا عدم ملاحظه ادب و آن متضمن خلاف تعظيم که مأمور به است، و يا در مظان هر يک از آن.
وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ: و آشکار مسازيد مر او را بعض از گفتن، يعنى آن حضرت را به صداى بلند ندا مکنيد، کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ: مانند آشکارا خواندن بعض از شما مر بعض ديگر را، بلکه در وقت مخاطبه صداى خود را نسبت به صداى پيغمبر نرم سازيد، يعنى بايد صداى حضرت از صداى شما بلندتر باشد نه بعکس، تا رعايت حسن ادب را کرده باشيد و لوازم تعظيم و توقير آن حضرت را نموده باشيد. نزد بعضى مراد آنکه آن حضرت را به نام و کنيه که حضرت محمد و احمد و محمود و ابو القاسم صلّى اللّه عليه و آله است مخوانيد چنانکه يکديگر را ندا کنيد، بلکه به کلمه تعظيم و تجليل او را خطاب کنيد مانند «يا ايها النبى يا ايها الرسول» و مؤيد اينست آنچه ابو حمزه ثمالى نقل
جلد 12 - صفحه 177
نموده که از ابن عباس سبب نزول آيه را پرسيدند، گفت: جمعى از بنى العنبر که اصحاب پيغمبر، ذرارى آنها را اسير کرده بودند، به مدينه در حجرات حضرت آواز دادند: يا محمد اخرج علينا، حضرت از سوء ادب آنها متأذى شد آيه نازل گرديد.
أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُکُمْ: (متعلق به فعل منهى) يعنى باز ايستيد از آنچه نهى شده‌ايد به جهت کراهت داشتن شما از بطلان عمل خود و عدم ترتب ثواب بر آن، وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ: و شما نمى‌دانيد که عملهاى شما که جهر صوت است، باطل شد از حيث نداشتن ثواب، زيرا اگر وقوع عمل بر وجه تعظيم و توقير حضرت رسالت مى‌بود البته مستحق ثواب مى‌شديد، لکن چون خلاف آن به ظهور رسيد محروم از ثواب شديد.
ابن عباس نقل نموده: «قيس بن قيس» مردى جهرى الصوت بود، هرگاه سخن گفتى حضرت از صداى او متأذى شدى. چون اين آيه نازل شد بر سر راه حضرت نشسته مى‌گريست و مى‌گفت: خدا مى‌داند که من هرگز به قصد استخفاف و بى‌ادبى سخن نگفتم، مى‌ترسم از آنها باشم که رفع صوت نموده باشم. به خانه رفت و در را مقفل نمود و گفت: عهد کرده‌ام تا خدا و رسول از من راضى نشود بيرون نيايم، و گريه و تضرع مى‌نمود. حضرت امر به احضار او فرمود، ثابت آمد گفت: من رفيع الصوت در مجلس شما تکلم مى‌کردم، مى‌ترسم عمل من باطل شده باشد، توبه نمودم. حضرت فرمود: راضى نيستى که در زندگى ستوده باشى و بر سبيل شهادت مقتول شوى و به بهشت روى. ثابت گفت: راضى شدم يا رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله) «1». و چون ثابت از رفع صوت تائب شد آيه نازل شد.