تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ «1»
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد و به خدا و پيغمبر تصديق نموده‌ايد، لا تُقَدِّمُوا: مقدم نداريد هيچ امرى از امور را، بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ: نزد خدا و رسول او.
بيان: چند وجه در تفسير اين آيه ذکر شده:
1- اى کسانى که ايمان آورده‌ايد به خدا و پيغمبر، مرتکب هيچ کارى مشويد از اوامر و نواهى الا بعد از آنکه حکم خدا و رسول تعلق به آن يابد؛ پس
«1» تفسير نور الثقلين ج 3 ص 29 شماره 112 ذيل آيه «و لقد آتيناک سبعا من المثانى ...» از سوره حجر بنقل از اصول کافى.
جلد 12 - صفحه 175
بايد عمل شما به وحى منزل باشد يا به اقتداى به رسول خدا.
2- آنکه مراد (بين يدى رسول اللّه) باشد و ذکر (اللّه) به جهت تعظيم و تکريم او سبحانه، و اشعار بر مزيت اختصاص مکانت حضرت رسالت که موجب اجلال او است. و مؤيد اين است قول ابن عباس که مراد نهى اصحاب است از تکلم پيش از آنکه حضرت ابتدا به تکلم نمايد «1»؛ پس حقيقت معنى آنکه اى مردمان هرگاه مجلس پيغمبر نشسته باشيد و از مسئله‌اى سؤال کنند، شما سبقت مکنيد به جواب آن و ساکت شويد از آن تا حضرت تکلم فرمايد.
3- مراد نهى است در تقدم مشى بر آن حضرت، يعنى سبقت منمائيد در راه رفتن بر پيغمبر بلکه طريق تبعيت او را اختيار کنيد.
4- تقدم مجوئيد به طاعات پيش از وقتى که امر الهى و اذن حضرت رسالت پناهى به آن تعلق يابد، پس جايز نيست تقديم نماز و روزه و حج قبل از وقت آن.
5- سبقت منمائيد به هيچ فعلى و قولى تا آنکه خدا و رسول به آن امر نمايد.
و شبهه‌اى نيست که اولى حمل آيه است بر عموم خود، زيرا هر چيزى که خلاف امر خدا و رسول باشد منهى عنه است، پس داخل باشد در تحت آيه (لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ) و چون آيات قرآنيه عبرت بعموم لفظ است نه خصوص سبب، پس شامل باشد عموم مؤمنين را در هر عصر و زمان تا روز قيامت.
وَ اتَّقُوا اللَّهَ: و بترسيد و بپرهيزيد خدا را از مخالفت در اوامر و نواهى و در تقديم جميع اقوال و افعال بر حکم او، إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ: بدرستى که خدا شنواست تمام اقوال شما را، داناست به جميع افعال شما.
تنبيه: آيه دلالت دارد بر بطلان قياس، زيرا دال است بر نهى تقديم امور بر امر خدا و رسول از روى عموم، پس نهى شامل است جميع مؤمنين را که قبل از
«1» مجمع البيان ج 5 ص 130.
جلد 12 - صفحه 176
حکم خدا و رسول به امرى از امور اقدام ننمايند؛ و نزول آيه در مورد خاص، مانع عموميت آن نمى‌شود چنانچه در علم اصول مقرر است.