تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَکِيمٌ «8»
فَضْلًا مِنَ اللَّهِ: اين تحبيب ايمان و کراهت کفر، باشد بخشايشى از جانب خدا، وَ نِعْمَةً: و نعمتى و رحمتى از جانب او، وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَکِيمٌ: و خداى تعالى داناست به صدق و کذب مخبر، و هر يک را بر وفق آن جزا و سزا خواهد داد، و حکيم است در امور بندگان، و از جمله امور محکمه است که بتحقيق اخبار امر فرموده، زيرا اخبار کاذبه موجب انواع فتنه‌ها و سبب اصناف بلاياست.
تبصره: در آيه شريفه اشاراتى است:
1- تذکر به قدردانى وجود مسعود حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله که در ميان امت و نهايت سر افرازى براى آنهاست.
2- عمل نکردن حضرت به رأى اشخاص و قبول ننمودن قول آنان، بلکه بايد ايشان اطاعت او را نمايند، زيرا در اولى هلاک، و در ثانى نجات آنان متحقق است.
3- اراده و خواست الهى در باره بندگان ايمان؛ مدار ايمان دوستى و دشمنى براى خدا باشد و چنانچه در کافى فضيل يسار گويد: سؤال کردم از حضرت صادق عليه السّلام که حبّ و بغض از ايمان است، فرمود: هل الدّين الّا الحبّ و البغض ثمّ تلا هذه الاية «حبب اليکم الايمان ...»: نيست ايمان مگر
جلد 12 - صفحه 184
دوستى و دشمنى، پس تلاوت نمود آيه را (حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ) «1».
و نيز- از آن حضرت روايت نموده فرمود: انّ من اوثق غرى الايمان ان تحبّ فى اللّه و تبغض فى اللّه و تعطى فى اللّه و تمنع فى اللّه «2»: بدرستى که از محکمترين دستاويز ايمان، اينست که دوست دارى در راه خدا و دشمن دارى در راه خدا و عطا کنى در راه خدا و منع نمائى در راه خدا.
4- خداى تعالى نخواسته کفر و فسوق و عصيان را و راضى نيست به آن، لکن چون بندگان بسوء اختيار آنها را مرتکب شوند و چون وقوع امر در خارج منوط به اراده الهى است، لذا اراده تعلق يابد، لکن به اکراه؛ بنابراين به مذهب اماميه خداى تعالى اراده فرموده و راضى دارد طاعات را، خواه در خارج واقع شود يا نشود، و اراده نفرموده و راضى نداشته معاصى و قبايح را خواه در خارج شود يا نشود، زيرا اراده قبيح، قبيح، و ذات سبحانى از آن منزه و مبرى باشد.
5- رشد و صلاح و فلاح منحصر است به موصوفين به صفات مذکوره.
شأن نزول: حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله روزى بر درازگوشى سوار و از مجلس انصار گذشت، توقف فرمود، حيوان بنا کرد بول نمودن. «عبد اللّه سلول» بينى خود را گرفت گفت بگذار اين حيوان هر جا خواهد برود. «عبد اللّه رواحه» گفت: بينى مى‌گيرى از بول حيوانى که خوشتر است از بوى تو که مشک است. حضرت بيرون رفت، ابن سلول در غضب شده سخن بى‌ادبانه گفت. ابن رواحه در مقابل کلامى گفت و کار به منازعه کشيد، قوم هر دو اوس و خزرج به حمايت برخاستند به عصا و چوب و کفش دست تعدى گشودند، حضرت مراجعت و آنها را تفرقه نمود، آيه نازل شد: