تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اعْلَمُوا أَنَّ فِيکُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُکُمْ فِي کَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَيْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ «7»
بعد از آن امر به تبين ترهيب بندگان فرمايد از سخن دروغ بر اين وجه که:
وَ اعْلَمُوا أَنَّ فِيکُمْ رَسُولَ اللَّهِ: و بدانيد در ميان شماست رسول خدا، تعظيم و اجلال او مقتضى آنست که کلام دروغ به حضرت او معروف نداريد، و
جلد 12 - صفحه 182
اگر به خلاف راستى سخنى گوئيد يا اگر مرتکب فعل غير مرضى شويد، حق تعالى آن را اخبار فرمايد و شما را رسوا نمايد. و چون بعضى از اهل ايمان رسول را بر حرب «بنى مصطلق» و بر تصديق قول «وليد» تأکيد، و جماعتى ديگر که کمال تقوى را داشتند جسارت کمى کردند و خود را از آن دور مى‌داشتند، لذا حق تعالى بر سبيل استدراک مدح آنها و فرمود: لَوْ يُطِيعُکُمْ فِي کَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ: اگر فرمان برد و قبول کند پيغمبر قول شما و به رأى شما عمل نمايد در بسيارى کارها، لَعَنِتُّمْ: هر آينه به رنج افتيد و هلاک شويد، زيرا اکثر قول و فعل شما به هواى نفس و عصبيت است، پس در جميع امور اطاعت پيغمبر نمائيد تا از هلاکت دنيا و آخرت نجات يابيد. وَ لکِنَّ اللَّهَ: و لکن خداى تعالى، حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ: دوست گردانيده است بسوى شما که بعض متقين باشند ايمان را که تصديق به خدا و رسول و جميع ما جاء [بر] النبى باشد.
لطيفه: ترک ذکر بعضى به جهت دلالت صفت ايشان است بر آنچه مفارق صفت غير ايشان است که مذکور شده‌اند، و اين از جمله ايجازات و لمحات لطيفه قرآنى است که متفطن نمى‌شوند به آن مگر خواص که علماى علم بيان‌اند و از اين قبيل است کلام بعد؛ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِکُمْ: و زينت داد ايمان را در دلهاى شما به نصب ادله واضحه و حجج بينه، وَ کَرَّهَ إِلَيْکُمُ الْکُفْرَ: مکروه گردانيده و نخواسته بسوى شما کفر را و نشنيدن حق را که آن توحيد و نبوت و ساير ارکان ايمان است، وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ: و خارج شدن از طاعات واجبه و بجا نياوردن آن و ارتکاب بساير نافرمانيها؛ از حضرت باقر عليه السّلام مروى است که مراد به فسوق، دروغ است «1».
تفسير برهان: از حضرت صادق عليه السّلام فرمود در اين آيه: «حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِکُمْ» يعنى امير المؤمنين عليه السّلام؛ (و کره اليکم الکفر و الفسوق و العصيان) الاول و الثانى و الثالث «2».
«1» تفسير نور الثقلين، ج 5، ص 83 شماره 19.
«2» برهان، ج 4 ص 206 بنقل از اصول کافى (و اصول کافى) ج 1 ص 426 روايت 71.
جلد 12 - صفحه 183
تنبيه: مراد از تحبيب و تزيين ايمان و تکريه کفر و فسوق و عصيان، لطف و امداد است به توفيق در طاعت و تجنب از معصيت از جمله الطاف که باعث رسوخ ايمان و صارف از کفر و عصيان است، نصب ادله وعده ثواب است بر طاعت و ايمان و وعيد عقاب بر کفر و عصيان باشد.
أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ: آن گروه که مستثنى‌اند از اهل جسارت بواسطه اتصاف به صفات مذکوره، ايشانند راه‌يافتگان به طريق صلاح و فلاح و محاسن اخلاق و آداب.