تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِي‌ءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ «9»
«1» اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، باب الحب فى اللّه ...، حديث 2.
«2» مدرک ياد شده، حديث 5.
جلد 12 - صفحه 185
وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: و اگر دو گروه از مؤمنان، اقْتَتَلُوا: کارزار کنند با يکديگر، فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما: پس اصلاح کنيد ميان ايشان به نصيحت، يعنى اين هر دو دسته را به حکم خدا دعوت کنيد و اصلاح نمائيد ميان آنان.
بنا بقولى ميان دو نفر از انصار به سبب دينى که بر ذمه هم داشتند، يا بين زن و شوهرى منازعه واقع و آيه نازل شد که اصلاح نمائيد ميان آنان. فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما: پس اگر ستم نمايد و تعدى کند يکى از اين دو طايفه، عَلَى الْأُخْرى: بر ديگرى و به صلح راضى نشود و از حکم خدا عدول کند، فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي: پس کارزار کنيد به آن گروهى که تعدى کند بر ديگرى، حَتَّى تَفِي‌ءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ: تا بازگردد به حکم خدا و اطاعت امر او نمايد. فَإِنْ فاءَتْ: پس اگر بازگردد آن طايفه طاغيه ياغيه به راه حق و منقاد امر الهى شوند در ترک مقاتله، فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ: پس اصلاح کنيد ميان ايشان به عدالت، يعنى در اصلاح ميل به طايفه‌اى مکنيد بلکه رعايت هر دو را نمائيد.
نکته: قيد اصلاح دوم به عدل نه اول، به جهت آنست که در اول هر دو ياغى‌اند، پس آنچه بر اهل اسلام واجب است اصلاح ذات البين باشد به مواعظ شافيه و نصايح نه مقاتله؛ و در دوم يکى از دو طايفه متعدى است بدون ديگرى، مقاتله با او جايز باشد.
وَ أَقْسِطُوا: و عدل کنيد در تمام امور، زيرا مدار نظام دين و دنيا منوط به آنست، إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ: بدرستى که خدا دوست مى‌دارد عدل کنندگان را، يعنى عاقبت امر ايشان را به نيکوئى جزا خاتمه فرمايد.
جلد 12 - صفحه 186