تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ «15»
بعد از آن در تحقق ايمان فرمايد:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ: (انما کلمه حصر) اينست و جز اين نيست ايمان آرندگان از روى حقيقت، الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ: کسانيند که ايمان آوردند به خدا و رسول او به تمام اوامر و نواهى و به خلوص قلب تصديق نمودند، ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا:
پس شک ننمودند بعد از اقرار به زبان و تزلزلى براى آنها روى ندهد در معتقدات حقه، بلکه تا آخر عمر ثابت و باقى باشند، که از شرايط ايمان دوام و ثبات است چنانچه رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله فرمايد «1»: المؤمن اشد فى دينه من الجبال الراسية: مؤمن سخت‌تر است در دين خود از کوههاى فرو رونده ريشه آن در زمين به جهت آنکه کوه گاهى از آن تراشيده شود و مؤمن را قادر نيست کسى از دين
«1» اصول الکافى ج 2 (باب المؤمن و علاماته و صفاته) حديث 37 از امام محمد باقر عليه السّلام صفحه 241 (در الفاظ اختلاف هست اما معنى يکسان است)
جلد 12 - صفحه 206
او بتراشد چيزى را.
وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ: و جهاد کردند به مالهاى خود، وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: و مجاهده نمودند به نفسهاى خود در راه خدا و طلب رضاى او، يعنى هم مال و هم نفس خود را در راه جهاد و اعلاى شعائر دين اسلام انفاق نمودند.
أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ: آن گروه مجاهد به مال و نفس ايشانند راستگويان در ادعاى ايمان.
تنبيه: آيه شريفه حصر فرمايد مؤمنين صادقين حقيقى را به دو وصف عمده که مرکز دائره سعادت است:
1- عدم تزلزل در ايمان که عبارت است از ثقه و طمانينه نفس که حقيقت آن تيقن و زوال شک است به جهت آنکه هر که ايمان آورد بسا هست که شياطين جنى يا انسى بعد از حصول يقين، القاى شبهات و تشکيکات وارد سازند و اشخاص را متزلزل گردانند، لذا کلام بزرگى است که فرموده‌اند: ايمان آوردن چه آسان، نگهداشتن چه مشکل. در طى حوادثات زمان و تغيرات دوران، حقايق ظاهر و آشکارا گردد، حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در کلمات قصار فرمايد: فى تقلب الاحوال علم جواهر الرجال «1». در زير و رو شدن حالها، جوهره و حقيقت مردان دانسته شود.
وصف دوم- مجاهده به مال و نفس است در راه خدا، گرچه فرد خاص آن جهاد در رکاب پيغمبر و امام عليهما السّلام است لکن شامل باشد جهاد با شيطان و نفس در راه طاعت و فرمانبردارى الهى، لذا حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله فرمود در ذيل حديثى: افضل الجهاد من جاهد نفسه التى بين جنبيه «2»:
بالاترين جهاد کسى است که مجاهده نمايد با نفس که ميان پهلوى او است. و حضرت علوى عليه السّلام فرمايد: يقول الرجل جاهدت و لم يجاهد انما الجهاد
«1» نهج البلاغه، کلمات قصار (ترجمه فيض) ص 1183 شماره 208 و شرح حديث در تکمله المنهاج البراعه ميرزا حبيب اللّه خوئى (مکتبة الاسلاميه) ج 21 ص 287 حکمت 206.
«2» وسائل الشيعه، شيخ حر عاملى (چ بيروت) ج 11 ص 124 (ذيل روايت 9)
جلد 12 - صفحه 207
اجتناب المحارم و مجاهدة العدو. مى‌گويد شخصى: مجاهده نمودم و حال آنکه جهاد ننموده، بدرستى که جهاد اجتناب محرمات و مجاهده با دشمن است (يعنى شيطان).