اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل إِن کُنتُم تُحِبُّون‌َ اللّه‌َ فَاتَّبِعُونِي يُحبِبکُم‌ُ اللّه‌ُ وَ يَغفِر لَکُم ذُنُوبَکُم وَ اللّه‌ُ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ (31)
اي پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بفرما بامّت که اگر خدا را دوست داريد پس بايد متابعت مرا بکنيد تا خداوند شما را دوست دارد و گناهان شما را بيامرزد و خداوند آمرزنده و رحم کننده است.
قُل إِن کُنتُم تُحِبُّون‌َ اللّه‌َ فَاتَّبِعُونِي محبّت درجات دارد اعلي درجه محبّت تتييم است در دعاء کميل دارد
(و اجعل لساني بذکرک لهجا و قلبي بحبّک متيّما)
و تتييم را در فارسي معني کردند (بيتاب) لکن در لغت تفسير شده بمعني (تيّمه استعبده و ذلّله فهو متيّم) مجمع البحرين، يعني بندگي نمودن و ذليل شدن نزد محبوب، و از اينکه بيان استفاده ميشود که درجه اعلاي محبّت اطاعت اوامر محبوب است و فروتني نزد او و بر طبق همين معني از امالي صدوق از حضرت صادق عليه السّلام روايت فرموده
(ما احب‌ّ اللّه عزّ و جل‌ّ من عصاه)
پس از آن حضرت متمثّل شدند باين ابيات:
تعصي الاله و انت تظهر حبّه || هذا محال في الفعال بديع
لو کان حبّک صادقا لاطعته || ان‌ّ المحب‌ّ لمن يحب‌ّ مطيع
جلد 3 - صفحه 172
و امّا آنچه عرفاء و حکماء در مراتب محبّت اعلي مراتب آن را عشق گرفتند غلط صرف است زيرا عشق از شئون جنون و ديوانگي است و بر ضدّ عقل است چنانچه خود آنها عشق را مقابل عقل ميشمارند و ميگويند عشق همچه گفت و عقل همچه و با هم معارضه دارند و از اينکه جهت در لسان اخبار با اينکه ائمّه اطهار عليهم السّلام در اعلي مراتب حب‌ّ الهي هستند يک خبر نداريم که اينها در مقام مناجات و اظهار خشوع، خضوع لفظ عشق داشته باشد و خود را عاشق خدا معرّفي کرده باشند و خدا را معشوق خود بدانند بلي يک خبر مجعول عرفاء است و آثار کذب از او ظاهر است که خدا فرمود
(من عشقني فقد عشقته)
نکته ديگر اطاعت خداوند و امتثال اوامر او منحصر است باطاعت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمّه طاهرين عليهم السلام و دعات الي اللّه
(من اطاعکم فقد اطاع اللّه)
زيارت جامعه و امّا مستقلات عقليّه اگر چه کاشف از حکم الهي است بقاعده ملازمه که (کلّما حکم به العقل حکم به الشرع و بالعکس) و عقل را رسول باطني ميدانند چنانچه رسول را عقل خارج ميگويند لکن اوامر الهي که بر طبق حکم عقل است ارشاديست اعمال مولويّت در او نشده از اينکه جهت ميفرمايد فَاتَّبِعُونِي و البتّه متابعت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در اطاعت او است و اطاعت کساني که امر فرموده باطاعت آنها از ائمّه عليهم السلام و علماء و والدين و زوج و موالي و امثال اينها.
يُحبِبکُم‌ُ اللّه‌ُ بالاترين مثوبت و اجر در دنيا و آخرت همين است که بنده ناچيز محبوب خدا باشد زيرا خداوند از هيچ نعمت و تفضّلي از او دريغ نخواهد فرمود و در هيچگونه بلائي و عذابي او را نخواهد انداخت و معني محبّت خدا همين است يعني معامله ميکند با او معامله محبّت نه اينکه محبّت قلبي باشد زيرا خداوند محل‌ّ حوادث نيست و محل‌ّ عوارض نميشود چنانچه عداوت و بغض و غضب و رحمت و امثال اينها هم بمعني ترتّب آثار آنها است.
جلد 3 - صفحه 173
وَ يَغفِر لَکُم ذُنُوبَکُم کسي که متابعت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در جميع اوامر او کند که اطاعت در اوامر و ترک مخالفت در نواهي کند گناه ندارد زيرا معصيت نيست جز مخالفت ترک مأمور به يا اتيان منهي‌ّ عنه، پس مراد از اينکه جمله اينست که معاصي که قبل از متابعت از شما صادر شده و هنوز حب‌ّ شما بخداوند باين درجه نبوده خداوند ميبخشد و ميآمرزد.
وَ اللّه‌ُ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ و بالجملة تمام سعادت و رستگاري در متابعت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است و تمام شقاوت و بدبختي در مخالفت آن بزرگوار است.
اشکال- ما ميدانيم که پيغمبران و اوصياء و متابعين آنها محبوب خدا هستند و از آن طرف مي‌بينيم که تمام گرفتار بلاهاي بسيار سخت بودند.
جواب- قبلا متذکّر شديم که اينکه نوع بلاها براي ارتفاع درجه و تکميل اخلاق حميده و اختبار و امتحان و امثال اينها است و اينکه عين تفضّل و نعمت است اگر چه بصورت بلا باشد و تمام از روي حکمت و مصلحت است و صلاح بنده در همين است لکن بايد بنده در مقام دعاء رفع بلاها را بخواهد و اگر آمد تسليم باشد