تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْکافِرِينَ (32)
شأن نزول: چون حضرت، آيه شريفه را تلاوت فرمود، عبد اللّه ابى منافق به اصحاب خود گفت: ببينيد اين شخص دوستى خود را مساوى دوستى خدا مى‌داند و ما را امر نمايد او را دوست بداريم، چنانچه نصارى عيسى عليه السّلام را دوست مى‌دارند؛ حق تعالى در جواب آنها آيه شريفه نازل فرمود:
قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ: بگو به امّت اطاعت کنيد خدا را در اوامر و نواهى، وَ الرَّسُولَ: و اطاعت کنيد پيغمبر را در احکام شريعت، فَإِنْ تَوَلَّوْا: پس اگر پشت کنيد و رو برگردانيد از اطاعت خدا و متابعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به طريق انکار يا رد، هر آينه موجب کفر خواهد بود، فَإِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْکافِرِينَ:
پس بدرستى که خدا دوست نمى‌دارد کافران را، يعنى لازمه دوستى که عفو و رحمت و لطف است، نسبت به آنان منظور نمى‌فرمايد، زيرا به سوء اختيار خود را از الطاف حضرت احديت محروم ساختند.
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 276، حديث 3
«2» تفسير عياشى، جلد اوّل، صفحه 167، حديث 28
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 74
تبصره: در آيه شريفه دلالاتى است:
1- مقرون ساختن اطاعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با اطاعت خدا، دلالت دارد بر آنکه متابعت فرمايشات حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به نص قرآن شريف واجب، و تلازم است بين اطاعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اطاعت خدا. بنابراين پيروى از گفتار «حسبنا کتاب اللّه» دليل واضحى است بر مخالفت کتاب خدا، زيرا کتاب خدا در آيات بسيارى امر به اطاعت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و نهى از مخالفت اوامر آن حضرت فرموده، چنانچه آيه فوق دال است بر آن.
2- تهديد عظيمى را مشعر است، زيرا اعراض و انکار فرمايشات خدا و رسول، موجب کفر باشد، چنانچه وضع اسم ظاهر در موضع ضمير در آيه فَإِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْکافِرِينَ، اين مطلب را مبيّن سازد.
3- اشاره باشد به مقام تولّى و تبرّى که از واجبات ايمان است.
حضرت صادق عليه السّلام فرمود: من اوثق عرى الايمان ان تحبّ فى اللّه و تبغض فى اللّه و تعطى فى اللّه و تمنع فى اللّه: «1» از محکمترين دستاويز ايمان اينست که دوستى کنى در راه خدا و دشمن دارى در راه خدا و عطا نمائى در راه خدا و منع کنى در راه خدا.
«انس بن مالک» روايت کند که فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: دوستى در راه خدا واجب، و دشمنى در راه خدا واجب است، يعنى دوستى با دوستان خدا و دشمنى با دشمنان خدا که تولى و تبرى باشد.
4- دال است بر آنکه خداى تعالى کفار را به جهت کفر دوست ندارد و الطاف و بخشايش آخرت را نسبت به آنان منظور نفرمايد. بنابراين بطلان مذهب جبريه ثابت گردد، زيرا هرگاه خداى تعالى دوست نداشته باشد کفار را به سبب کفر، پس مسلم و محقق شود که کفر را در کافر، خدا قرار نداده، بلکه
«1» اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، جلد 2، صفحه 125، حديث دوّم.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 75
او به سوء اختيار، کفر را اقدام نموده کافر گرديد، و آيه: و لا يرضى لعباده الکفر، نيز مبين اين مطلب باشد و همچنين آيات ديگر.