تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ «26»
الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ: آن کسى که قرار داده و شريک ساخته با خداى به حق، إِلهاً آخَرَ: خداى ديگر از اصنام و اوثان، فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ:
پس بياندازيد او را در عذابى که سخت است. مراد دو ملک از خزنه جهنم‌اند.
«1» شواهد التنزيل، ج 2 ص 190.
جلد 12 - صفحه 232
تبصره: طبرسى رحمه اللّه فرمايد: اين آيه تأکيد آيه سابقه است کأنّه فرمايد بجا آوريد شما دو نفر آنچه امر فرمودم شما را، پس بدرستى که شأن چنين است که سزاوار آتشند «1».
گذشته از اين بزرگان فرموده‌اند: شرک در ولايت، شرک در نبوت، و شرک در نبوت، شرک در توحيد است.
سيد رضى رحمه اللّه در کتاب مناقب الفاخره از ابن مسعود روايتى از حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله نقل نموده و در آخرش فرمايد: القيا فى جهنم کل کفار عنيد فالکفار من جحد نبوتى و العنيد من عاند عليا و اهل بيته «2».
تفسير برهان- صاحب اربعين در حديث چهاردهم به اسناد خود از محمد بن زيان بسامره در جمادى الاخر سنه 92 به اسناد خود از حمانى از شريک گويد: نزد سليمان اعمش به عيادت رفتم در مرض موت او، ناگاه ابو حنيفه با دو نفر وارد شد و به اعمش گفتند: تو به آخرت نزديک شدى، بايد استغفار کنى از گناهان و از اکاذيب و اقاويل باطله بازگردى، تو در حق على بن ابى طالب «عليه السّلام» توغّل کردى و در محبت بسيار افراط نمودى و احاديث زياد از پيغمبر «صلى اللّه عليه و آله» در شأن او نقل و مردم را بدين واسطه در هلاکت ابدى انداختى و تو را سکوت احسن و اولى بود، و بايد از اينها توبه کنى که اصلاح امر آخرت تو در اين است. چون اعمش اين کلام از ابو حنيفه و اصحاب او شنيد گفت: مرا بنشانيد، او را نشانيده تکيه نمود گفت:
يا ابا حنيفة حدثنى ابو المتوکل الناجى عن ابى سعيد خدرى فقال: قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله: اذا کان يوم القيمة يقول اللّه سبحانه و تعالى لى و لعلىّ القيا فى النّار من ابغضکما و ادخلا فى الجنّة من احبّکما. فيمضى علىّ على شفير جهنّم فيقول هذا لک و هذا لى، و هو قوله تعالى: القيا فى جهنّم کلّ کفّار
«1» مجمع البيان (1403 ق- قم) ج 5 ص 147.
«2» غاية المرام سيد هاشم بحرانى، باب 101 ص 390- 389 روايت اول بنقل از مناقب الفاخرة فى العترة الطاهرة انتهاى روايت و شيعته نيز دارد. مرحوم طبرسى نورى نيز اين روايت را بنقل از ابن مسعود در کفاية الموحدين 3/ 153 آورده است.
جلد 12 - صفحه 233
عنيد.
يعنى: اى ابو حنيفه، بدان و آگاه باش، ابو متوکل ناجى مرا خبر داد از ابو سعيد خدرى که گفت: من از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم فرمود: چون روز قيامت شود خطاب رب الارباب رسد که يا محمد يا على شما را امر فرمايم بياندازيد در آتش هر که شما را دشمن دارد و داخل بهشت کنيد هر که شما را دوست مى‌دارد، پس على عليه السّلام به کنار جهنم آيد فرمايد بگير اين را که از توست و واگذار اين را که از من است، و هو قوله تعالى «أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ ...» ابو حنيفه به اصحاب خود گفت: برخيزيد که از او خبرى از اين عظيم‌تر به گوش شما نرسد «1». (جاحد را انصاف بايد)