«قَرْنٍ» يعنى نزديک شدن دو چيز به يکديگر. به مردمى که در يک زمان زندگى مى‌کنند، «قرن» گفته مى‌شود. سپس اين لفظ بر خود زمان، (صد يا سى سال) اطلاق شده است.
«بطش» به معناى گرفتن چيزى با قدرت و گاه به معناى جنگ و ستيز آمده است.
«فَنَقَّبُوا» از «نقب» به معناى ايجاد سوراخ يا شکاف و راه نفوذ در ديوار است و کلمه
«1». ق، 29.
جلد 9 - صفحه 229
«منقبت» از همين ريشه، به کمالاتى گويند که در روح مردم نفوذ کند.
مراد آيه آن است که برخى اقوام گذشته، با نفوذ در اقوام ديگر و شکافتن راه و پيشروى، دست به کشورگشايى مى‌زدند.
منظور از قلب، جسم صنوبرى شکل نيست، بلکه مراد مرکز ادراک انسان است. امام کاظم عليه السلام مى‌فرمايد: منظور از قلب، عقل است. «1»
نظير اين آيه را در سوره ملک مى‌خوانيم: «لَوْ کُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما کُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ» «2» اگر ما حق را مى‌شنيديم يا خود تعقّل مى‌کرديم امروز از دوزخيان نبوديم. در اين آيه تعقّل در کنار شنيدن و در آيه مورد بحث، قلب در کنار شنيدن مطرح شده است، پس مراد از قلب همان عقل است.
«القاى سمع» کنايه از گوش دادن و شنيدن به قصد فراگيرى است و به عبارت ديگر، مراد گوش جان است، نه گوش سر.
«شَهِيدٌ» به معناى شاهد و حاضر است. يعنى کسى‌که در مجلس حاضر است و با دقّت به سخنان گوش مى‌دهد، نه آنکه به اصطلاح گوشش اينجاست و خودش جاى ديگر.