«ذاريات» جمع «ذارية» به معناى بادهاى شديد، از «ذرو» به معناى پاشيدن و پراکندن است. «وقر» به معناى بار سنگين و مراد از آن در اينجا ابرهاى پرباران مى‌باشد.
«جاريات» به معناى کشتى‌ها يا نهرهاى روان است.
بر اساس روايات، مراد از «ذاريات»، بادها ومراد از «حاملات»، ابرها ومقصود از «جاريات»، کشتى‌ها و منظور از «مقسّمات»، فرشتگانى هستند که ارزاق را تقسيم مى‌کنند. «1»
«يسر»، ضد «عسر» و به معناى آسانى است. مراد از «فَالْجارِياتِ يُسْراً» کشتى‌هايى است که به آسانى و آرامى حرکت مى‌کنند.
بادها که عامل حرکت کشتى‌ها و ابرها که مايه‌ى برکت زمين هستند، در اين آيات مورد
«1». تفسير نورالثقلين.
جلد 9 - صفحه 241
سوگند خداوند واقع شده‌اند.
حيات بشر، حيوانات و گياهان در گرو باران است و بادها در جابجا نمودن ابرها، تعديل هوا و لقاح گياهان نقش مهمى دارند.
نقش کشتى در زندگى گذشته وحال بشر بر کسى پوشيده نيست. وسيع‌ترين، ارزان‌ترين و کم حادثه‌ترين راه‌ها، راه‌هاى دريايى و سفر با کشتى است. زمانى نقش آن معلوم مى‌شود که چند روزى کشتى‌هاى جهان متوقّف شوند.
امام رضا عليه السلام فرمود: مراد از «فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً» ملائکه‌اى هستند که هر روز ارزاق مردم را بين طلوع فجر تا طلوع خورشيد تقسيم مى‌کنند. «1»
در تقسيم ارزاق، به هر فرد و قبيله و منطقه‌اى، سهمى و چيزى داده مى‌شود و چيز ديگرى داده نمى‌شود، تا براى جبران کمبود، مسئله مشارکت، تعاون، رقابت، تجارت، حرکت و ابتکار راه بيفتد و هيچ فرد و قبيله‌اى، خود را از هر جهت بى‌نياز نبيند و دست به طغيان نزند. آرى تنگناها در کنار گشايش‌ها، به طور حکيمانه‌اى قرار گرفته است. «قرن بسعتها عقابيل فاقتها» «2»
توجّه به قدرت‌نمايى خداوند در باد و ابر و کشتى، پذيرفتن معاد را براى انسان آسان مى‌کند. در آغاز اين سوره با چهار سوگند پياپى، قطعى بودن وقوع قيامت بيان شده است.
حروف «إِنَّما» و «ان»، حرف «لام» در کلمات «لَصادِقٌ» و «لَواقِعٌ» و جمله اسميه، همه نشانه‌ى تأکيد هستند.
نمونه‌هايى از وعده‌هاى الهى که در دنيا محقّق شده است:
خداوند به مادر موسى دستور داد که نوزادش را به آب افکند و به او فرمود: ما او را به تو برمى‌گردانيم و از پيامبرانش قرار مى‌دهيم، «إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْکِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ» «3» اين وعده بزرگ صورت پذيرفت.
خداوند به پيامبر اسلام وعده داد که تو را در برابر مسخره‌کنندگان کفايت مى‌کنيم، «إِنَّا
«1». من لايحضر، ج 1، ص 504.
«2». نهج‌البلاغه، خطبه 91.
«3». قصص، 7.
جلد 9 - صفحه 242
کَفَيْناکَ الْمُسْتَهْزِئِينَ» «1» وعده داد نام تو را بلند مى‌گردانيم، «وَ رَفَعْنا لَکَ ذِکْرَکَ» «2» و به وعده‌هاى خود عمل کرد.
خداوند، بارها پيروزى حقّ بر باطل و خوش عاقبتى اهل تقوا را وعده داده و به وعده‌اش عمل کرده است. نام امام حسين عليه السلام ماند و نام قاتلان او محو شد.
کسانى‌که به وعده خود عمل نمى‌کنند يا عاجزند يا حيله‌گر و يا فراموشکار و ذات مقدّس الهى از تمام اين عيب‌ها به دور است.