تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّکُمْ تَنْطِقُونَ «23»
فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ: پس سوگند به پروردگار آسمان و زمين، إِنَّهُ لَحَقٌ: بدرستى که امر مذکور از آيات و روزى موعود هر آينه راست و درست است، مِثْلَ ما أَنَّکُمْ تَنْطِقُونَ: در حالتى که مانند آنست که شما سخن مى‌گوئيد، يعنى همچنانکه شما هيچ شکى نداريد در سخن گفتن خود، بدانيد شکى نيست در حقيقت روزى مقدر و وعده معين؛ يا در آسمان است روزى شما و آنچه به آن موعود شده‌ايد، پس قسم به پروردگار آسمان و زمين که حق است مثل آنچه شما سخن مى‌گوئيد.
تنبيه: آيه شريفه اشعارى دارد به معتقدين خداوند سبحان و متدينين به ديانت اسلام و قرآن که خداوند منّان بر آن تصديق و باور داشتن آنان کلام خود را تنظير فرموده به کلام بندگان که قسم به پروردگار آسمان و زمين اين آيات حق و صدق است مثل آنچه شما تکلم مى‌کنيد و البته تأمل در اين فرمايش باعث شرمسارى و خجالت بندگان خصوصا اهل ايمان خواهد بود، کيست در عالم، کلام خالق خود را باور نمى‌دارد تا خدا براى قبول آن سوگند ياد فرمايد؟
عبرت: اصمعى گويد: روزى از مسجد بصره مى‌رفتم، در راه اعرابى دزدى از دزدان جلف بر شترى نشسته و شمشير حمايل و کمانى در بازو افکنده، در گذر آمد. چون نزديک رسيد سلام کرد گفت: از کدام قبيله‌اى گفتم: از بنى الاصمعى. گفت: اصمعى نيستى؟ گفتم: بلى. گفت: از کجا آئى؟
گفتم: از جائى که تلاوت کلام خدا مى‌کردند. گفت: خدائى را کلامى هست که آدميان توانند آن را بخوانند؟ گفتم: بلى. گفت: بخوان، من سوره و الذاريات خواندم، چون به اين آيه رسيدم (وَ فِي السَّماءِ رِزْقُکُمْ وَ ما تُوعَدُونَ) گفت: اى اصمعى به خداى بر تو سوگند مى‌دهم که اين کلام خداست که به حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله فرستاده؟ گفتم: به حق آن خدا که آن حضرت
جلد 12 - صفحه 265
را به خلقان فرستاده اين کلام خدا است که به او نازل فرموده.
چون اعرابى اين کلام از من شنيد از شتر به زير آمد و آن را نحر کرده پاره پاره نمود و روى پوست گذاشت گفت: مرا يارى کن تا اين را به فقرا رسانم.
پس تيغ را بشکست و کمان را در زير خاک پنهان کرد و گفت: (وَ فِي السَّماءِ رِزْقُکُمْ وَ ما تُوعَدُونَ) و من نفس خود را ملامت نمودم که اى نفس سالهاست که تو اين آيه مى‌خوانى و متعظ نمى‌شوى، اعرابى جلف يکبار استماع نمود متعظ شد.
پس من اعرابى را نديدم تا زمانى که به حج رفتم. روزى در طواف بودم از پشت سر کسى مرا صدا نمود، نگاه کردم همان اعرابى را ديدم که بواسطه کثرت طاعت و عبادت ضعيف و نحيف شده پوست به استخوان چسبيده و زرد گشته، پس از سلام مرا به مقام حضرت ابراهيم عليه السّلام برد گفت: از کلام خدا مرا بشنوان. من همان سوره و الذاريات خواندم، چون به اين آيه رسيدم (وَ فِي السَّماءِ رِزْقُکُمْ وَ ما تُوعَدُونَ) گفت: وجدنا ما وعدنا ربنا حقا: يافتيم آنچه پروردگار ما وعده داده بود حق و صدق، آنگاه گفت: چيز ديگر از اين کلام مى‌دانى؟ من خواندم (فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّکُمْ تَنْطِقُونَ) اعرابى نعره زد گفت: کيست آنکه خدا را به غضب آرد و کيست که تصديق قول او نکند تا سوگند ياد کند بر حقيقت قول خود، پس دو سه بار اين کلام را اعاده نموده و جان به حق تسليم نمود «1». (نعم ما قيل)
و کيف اخاف الفقر و اللّه رازقى
و رازق هذا الخلق فى العسر و اليسر
تکفل بالارزاق للخلق کلهم
و للضب فى البيداء و للحوت فى البحر