تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَلَمَّا وَضَعَتْها قالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُها أُنْثى وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما وَضَعَتْ وَ لَيْسَ الذَّکَرُ کَالْأُنْثى وَ إِنِّي سَمَّيْتُها مَرْيَمَ وَ إِنِّي أُعِيذُها بِکَ وَ ذُرِّيَّتَها مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ (36)
فَلَمَّا وَضَعَتْها: پس چون وضع حمل نمود، زن عمران قالَتْ رَبِ: گفت بر سبيل اعتذار و تحسّر، پروردگارا إِنِّي وَضَعْتُها أُنْثى: بدرستى که من وضع حمل نمودم آن را در حالتى که دختر ميباشد. يا من نهادم اين مولود را دختر وَ لَيْسَ الذَّکَرُ کَالْأُنْثى: و نيست فرزند پسر که من طلب کرده‌ام براى خدمت مسجد المقدس، مثل اولاد دخترى که به من عطا شده.
تنبيه: «فخر رازى» گويد: در اين آيه دو قول است: اول- مراد تفضيل پسر باشد بر دختر به جهاتى چند: 1- آنکه در شريعت ايشان جايز بود تحرير پسر، نه دختر. 2- استمرار خدمت پسر در محل عبادت، و صحيح نباشد در دختر به سبب عوارضات زنان. 3- پسر صلاحيت دارد خدمت را به جهت قوت و شدت او، به خلاف دختر که ضعف و عجز پيدا کند. 4- پسر را عيبى طارى نگردد در خدمت و اختلاط با مردم، و لکن دختر را چنين نيست. 5- پسر را در اختلاط، تهمتى ملحق نشود، به خلاف دختر. پس اين وجوه مقتضى است فضيلت پسر را بر دختر در اين معنى. قول دوم- آنکه مقصود اين کلام ترجيح اين دختر است بر پسر، گويا چنين گفته: پسر، مطلوبه خود و اين دختر، موهوبه الهى است، و نيست پسر مطلوبه مثل دختر موهوبه‌اى که خدا عطا فرموده.
تبصره: گفتار مادر مريم دال است بر آنکه مستغرق بود در رضاى الهى، به اينکه آنچه حق تعالى بجاى آورد در حق بنده، بهتر است از آنچه بنده خواسته باشد. چون خداوند سبحان رءوف نسبت به بندگان، و عالم است به آنچه
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 81
حکمت و صلاح آنها باشد. پس بنده مؤمن را لازم است وثوق و اعتماد به خداى خود داشته، به هيچوجه نگرانى نداشته باشد؛ که البته هر چه صلاح است بجا آورد، چنانچه در کتاب «خصال»، ابن بابويه (رضوان الله عليه) روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که خداوند فرمايد:
يا ابن آدم اطعنى فيما امرتک و لا تعلّمنى ما يصلحک: «1» اى پسر آدم، اطاعت کن مرا در آنچه امر فرمودم تو را، و تعليم مکن مرا آنچه را به صلاح آورد تو را.
بنابراين در قسمت اولاد، يکى را عقيم و ديگرى را پسر و سومى را دختر و چهارمى را پسر و دختر مرحمت فرمايد، تمام بر وفق صلاح و خير باشد؛ لکن بنده جهات مصلحت را احاطه ندارد، خواهش خود را تمنا دارد، و اين منجر شود به آنکه مثلا عطاى الهى را در اعطاى دختر کراهت و موجب فساد دين و دنيا شود، چنانچه زمان جاهليت عادت شنيعه شايع شد به حدى که بسيار دخترها را زنده به گور نمودند.
وَ إِنِّي سَمَّيْتُها مَرْيَمَ: و بدرستى که نام نهادم او را مريم، و معنى آن به لغت عبرى، امة اللّه (کنيز خدا) باشد، وَ إِنِّي أُعِيذُها بِکَ: و بدرستى که من او را پناه به تو دهم، وَ ذُرِّيَّتَها مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ: و فرزندان او را پناه دهم به تو از وسوسه شيطان رانده شده از درگاه تو. به برکت دعاى «حنّه»، خداى تعالى مريم و حضرت عيسى عليه السّلام را از مسّ شيطان محفوظ داشت.
در خبر است که هيچ مولودى نباشد مگر وقت ولادت، شيطان او را مس کند که فريادش بلند شود الا حضرت عيسى و مريم؛ و انبياء و اولياء نيز محفوظ باشند.
خاصه و عامه روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که فرمود: بهترين زنان عالم چهار نفر باشند: مريم بنت عمران، آسيه زن فرعون، خديجه دختر خويلد، فاطمه دختر محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم؛ هر يک
«1» خصال صدوق، باب الواحد، حديث هشتم (صفحه 4)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 82
سيده زمان خود بودند، لکن حضرت فاطمه سلام اللّه عليها سيده زنان عالميان است. «1» اسماء دختر زيد گفت: چون خديجه طاهره به حضرت فاطمه عليها السلام حامله شد، عرض کرد: خدايا تو دانى از زن عمران بهتر هستم و حضرت پيغمبر از عمران بهتر است، من اين مولود را محرر کردم. وحى شد به حضرت که:
خديجه را بگو آزاد کردن قبل از ملک نباشد، واگذار حمل خود را با من، که او صفيّه و برگزيده من است و مادر امامان و آزاد شده از جهنم. خديجه گفت:
اگرچه دختر است، لکن خوشحالم که مادر امامان باشد.