اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمّا وَضَعَتها قالَت رَب‌ِّ إِنِّي وَضَعتُها أُنثي وَ اللّه‌ُ أَعلَم‌ُ بِما وَضَعَت وَ لَيس‌َ الذَّکَرُ کَالأُنثي وَ إِنِّي سَمَّيتُها مَريَم‌َ وَ إِنِّي أُعِيذُها بِک‌َ وَ ذُرِّيَّتَها مِن‌َ الشَّيطان‌ِ الرَّجِيم‌ِ (36)
پس زماني که زن عمران بچه گذاشت عرض کرد پروردگارا اينکه بچه زن است که زائيده‌ام و البتّه خداوند بهتر ميداند که چه زائيده و حال آنکه نر مثل ماده نيست و نام او را مريم گذاردم و پناه ميدهم او را بتو و ذريّه او را از شيطان رانده شده فَلَمّا وَضَعَتها چون نذر کرده بود که او را محرّر قرار دهد در بيت المقدّس بگمان اينکه بچه ذکر و هنگام وضع حمل ديد انثي است.
وضع مقابل رفع بمعني گذاردن و بمعني حقارت در مقابل شريف و بمعني فروتني تواضع در مقابل تکبّر و بمعني موضوع مقابل محمول در باب قضايا بلکه از لغت اضداد است. اگر متعدّي بعلي شود بمعني گذاردن (وضعته علي الارض) و اگر بعن شود بمعني برداشتن است (وضعته عن الارض) و از همين باب است که
جلد 3 - صفحه 180
مي‌گويي فلان تکليف از فلان شخص موضوع است و بمعني طرد هم آمده يعني رها کردن مادر مريم بسيار دل گرفته شد نظر بآن حديث که قبلا تذکّر داديم که وحي بعمران رسيد که خدا بتو فرزندي عطا کند که کور را بينا نمايد، کر را شنوا، مرده را زنده. گمان کرده بود که اينکه همان فرزند است از اينکه جهت شکايت خود را بپيشگاه احديّت برد و بکلمه:
قالَت رَب‌ِّ که اضافه بياء متکلّم است يعني پروردگار من.
إِنِّي وَضَعتُها أُنثي و اينکه آنکه ما اميد داشتيم نيست و وعده تو هم تخلّف پذير نيست غافل از اينکه از همين دختر آن موعود الهي بوجود خواهد آمد و از اينکه حديث استفاده ميشود که فرزند دختر هم فرزند انسان است چنانچه از آيات بسيار و اخبار متواتره استفاده ميشود که فرزندان فاطمه سلام اللّه عليها فرزندان پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلم‌اند چنانچه عيسي فرزند عمران است تا برسد بابراهيم و نوح عليهم السلام و آيه مباهله هم دليل قوي است بکلمه (ابنائنا) در آيه شريفه فَمَن حَاجَّک‌َ فِيه‌ِ مِن بَعدِ ما جاءَک‌َ مِن‌َ العِلم‌ِ فَقُل تَعالَوا نَدع‌ُ أَبناءَنا وَ أَبناءَکُم الايه آل عمران آيه 54، و آيه شريفه وَ وَهَبنا لَه‌ُ إِسحاق‌َ وَ يَعقُوب‌َ «الي قوله تعالي» وَ زَکَرِيّا وَ يَحيي وَ عِيسي وَ إِلياس‌َ الي آخر الآيات انعام آيه 84.
وَ اللّه‌ُ أَعلَم‌ُ بِما وَضَعَت چون مصنوع و مخلوق او است و علم الهي بمخلوقات تابع وجود آنها نيست که پس از خلقت عالم شود بلکه ازلا علم بجميع مخلوقات داشته و ابدا هم باقيست نه چيزي بر علم او افزوده ميشود و نه کم ميشود زيرا علم غير متناهيست و عين ذات است و زياده و نقيصه در محدود و متناهي تعقّل دارد.
و اينکه جمله مستأنفه است نه اينکه مقول قول مادر مريم باشد چنانچه جمله بعد هم ظاهرا مستأنفه است.
وَ لَيس‌َ الذَّکَرُ کَالأُنثي و اينکه جمله کاملا دلالت دارد بر ردّ کساني که
جلد 3 - صفحه 181
تساوي حقوق نسبت بمرد و زن ميگويند زيرا وظائف رجال با نساء کمال مباينت را دارد بخصوص خادم بيت المقدّس بودن که مورد نذر بوده و زن بايد مستوره باشد حتّي براي انجام نذر محرابي براي مريم عليه السّلام در بيت المقدّس قرار دادند و اطراف آن را پرده کشيدند که ابدا مشاهده نشود.
وَ إِنِّي سَمَّيتُها مَريَم‌َ بعضي گفتند لغت عبراني و سرياني است مثل اسامي انبياء ابراهيم، اسمعيل و امثال آنها از اسامي نساء است و بعضي گفتند عربي است و ميم زائد است مثل مفعل از ماده (رام) بمعني برح است چنانچه در خبر است پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بابي بکر در باب ورود بمدينه فرمود
(لست أريم حتّي يقدم إبن عمّي و اخي في اللّه)
مجمع البحرين باب ميم، يعني (لست ابرح).
وَ إِنِّي أُعِيذُها بِک‌َ وَ ذُرِّيَّتَها مِن‌َ الشَّيطان‌ِ الرَّجِيم‌ِ شرح کلمه استعاذه که قبل القراءة مستحب‌ّ است در مقدّمه جلد اول مقدّمه دهم صفحه 72- 80 مفصّلا بيان کرديم از معني استعاذه و مستعيذ و مستعاذ به و مستعاذ منه و حقيقت شيطان و وسوسه او و فرق بين وسوسه و الهام بآنجا مراجعه فرمائيد.