تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَ أَنْبَتَها نَباتاً حَسَناً وَ کَفَّلَها زَکَرِيَّا کُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَکَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَکِ هذا قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ (37)
ترجمه
پس پذيرفت او را پروردگارش پذيرفتنى نيکو و پرورش داد او را پرورش دادنى نيکو و کفالت کرد او را زکريا هرگاه داخل شد بر او زکريا در جايگاه عبادت يافت نزد او خوراکى را گفت اى مريم از کجا است مر ترا اين گفت آن از نزد خدا است همانا خدا روزى ميدهد هر کس را بخواهد بيشمار.
تفسير
خداوند قبول کرد مريم را در مقام وفاء بنذر از مادرش بطرز خوشى و
جلد 1 صفحه 409
آن اين بود که بجاى پسر قبول فرمود او را با آنکه دختر بود و بعد از تولد پذيرفت او را در خانه خود با آنکه قابل خدمت نشده بود روايت شده که حنه بعد از ولادت مريم او را در پارچه پيچيد و بمسجد آورد و نزد علما که حفاظ بيت المقدس بودند گذارد و عرضه داشت منذوره خود را به پيشگاه شما تقديم ميدارم و چون عمران پيشواى بيت المقدس و بزرگ بنى اسرائيل و کسى بود که قربانيها را او بايد قبول کند علما براى پيش قدمى در قبول اين افتخار در کفالت مريم مسابقه نمودند و مورد اختلاف شد حضرت زکريا که از پيغمبران بزرگ است فرمود من سزاوارترم از همه بکفالت مريم زيرا که شوهر خاله اويم و سايرين راضى نشدند مگر بقرعه و آمدند در کنار نهر اردن قرعه کشيدند باين نحو که قلم خود را که با آن کتابت تورية مينمودند در آب افکندند باين شرط که قلم هر کس روى آب بيايد کفالت مريم از آن او باشد و بخواست خداوند قلم آنها در آب فرو رفت و قلم حضرت زکريا بر آب ظاهر گرديد و کفالت مريم را عهده‌دار گشت و او را بخانه برد و دايه براى او تعيين فرمود و کمال پذيرائى و حسن تربيت را در باره او اعمال مى‌فرمود گفته‌اند در هر روز باندازه يک سال نمو ميکرد و شايد باين مناسبت از پرورش با نبات تعبير شده است و چون قابليت دخول در مسجد را پيدا کرد به مسجد آورد و براى او غرفه بنا کرد که بوسيله نردبان بآن غرفه ميرفت و مشغول عبادت بود و هرگاه زکريا از مسجد خارج مى‌شد در آن غرفه را ميبست و قفل مى‌کرد و کليد شرا نزد خود نگاه مى‌داشت و کمال مراقبت را در حفظ او مينمود ولى هر وقت مراجعت ميکرد و وارد بر مريم ميشد ميديد نزد او ميوه را که موسم آن نبود مانند آنکه اگر زمستان بود ميوه تابستانى ميديد و اگر تابستان بود ميوه زمستانى تا آنکه از روى تعجب سؤال نمود اى مريم از کجا اين ميوه هاى گوناگون براى تو ميرسد با آنکه درهاى بيت بروى تو قفل است مريم جواب داد استبعاد مفرما اين تحف الهى است که براى کنيزش ميفرستد همانا خداوند هر کس را بخواهد روزى ميدهد بيشمار ولى در روايات ما وارد است که عيال حضرت زکريا خواهر حضرت مريم بوده نه خاله او و بعضى گفتند مراد از محراب مسجد يا اشرف مواضع آن است که جايگاه حرب با شيطان است شايد آنغرفه در اشرف مواضع
جلد 1 صفحه 410
بيت بنا شده بود و عياشى از حضرت باقر (ع) نقل نموده که حضرت زهرا (ع) و حضرت امير (ع) با يکديگر تراضى نمودند که سيده زنان عالم امورات خانه را از جارو و خمير نمودن و پختن نان و غيرها منظم نمايد و امام متقيان کارهاى خارج را مانند آوردن هيزم و تهيه ماکول و مشروب را بعهده داشته باشد يکروز حضرت امير وارد شد پرسيد آيا در خانه چيزى هست براى من بياور حضرت زهرا عرض کرد قسم بخدائى که بزرگ فرموده است حق تو را سه روز است چيزى در خانه ما بهم نميرسد حضرت امير فرمود پس چرا نفرمودى عرض کرد پيغمبر نهى فرمود مرا از آنکه چيزى از شما بخواهم حضرت از خانه بيرون رفت و يک دينار قرض نمود و بسمت خانه مراجعت نمود در بين راه مقداد بن اسود را ملاقات فرمود در صورتى که شب شده بود فرمود در اينوقت چه شده که از خانه بيرون آمدى عرض کرد گرسنه ماندم حضرت دينار را باو مرحمت فرمود و دست تهى بخانه آمد ديد پيغمبر (ص) نشسته و حضرت زهرا نماز ميخواند ميان آندو و چيزى است که روى پوش بر آن افکنده‌اند چون حضرت زهرا از نماز فارغ شد روپوش را برداشت قدحى هويدا شد از نان و گوشت فرمود اى فاطمه اين از کجا است عرض کرد او از نزد خداست همانا خدا روزى ميدهد هر کس را ميخواهد بى- شمار پس پيغمبر (ص) به امير المؤمنين فرمود آيا خبر دهم تو را بمانند خودت و مانند زهرا عرض کرد بلى فرمود مانند زکريا وقتى که داخل شد بر مريم در محراب پس يافت نزد او رزقى را و تا آخر آيه تلاوت فرمود پس يک ماه از آن قدح خوردند و آن قدحى است که قائم (ع) از آن ميخورد و آن نزد ما است و اين روايت را مفسرين اهل سنت مانند زمخشرى و بيضاوى و غير آندو با مختصر تفاوتى در تفاسيرشان نقل و تسليم نموده‌اند پس اى برادر عزيز ببين مقام توکل و صبر بر عبادت و انفاق در راه خدا را باز ما تصور ميکنيم که اگر يک ساعت دست از کسب بکشيم و عبادت خدا را کنيم يا ده شاهى از مخارج يوميه خودمان انفاق کنيم گرسنه ميمانيم پس ما ايمان بقول خدا و روايات مسلمه اهل بيت نداريم و معرض از کتاب و سنتيم پناه ميبريم بخداوند تعالى از وساوس شيطان که چگونه انسانرا اغفال مينمايد.