تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ (49)
وَ مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ: و از هر چيزى از اصناف موجودات و اجناس مخلوقات، خَلَقْنا زَوْجَيْنِ: آفريديم دو صنف که هر يکى زوج ديگرى است مانند مرد و زن. يا به حسب تعاقب مانند روز و شب، آفتاب و ماه، بهار و پائيز، تابستان و زمستان؛ و يا به جهت مخالفت ذاتى مانند نور و ظلمت، و رطب و يا بس، سهل و جبل. و بر اين قياس است آسمان و زمين، صحرا و دريا، جن و انس و غير آن. يا به طريق مخالفت صفات مانند حلم و قهر، شيرين و تلخ، سلامتى و مرض، غنى و فقر، خنده و گريه، فرح و غم، موت و حيات، و غير آن. لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ: براى آنکه شايد شما بندگان پند پذيريد و بدانيد که تعداد، از خواص ممکنات است و ذات واجب الوجود قابل انقسام نيست بلکه واحد احد فرد است.
تنبيه: آيه شريفه دال است بر اثبات وحدانيت الهى و تنزيه ذات احديت سبحانى از شرک و ضد و ند.
در کتاب کافى- از حضرت رضا عليه السّلام «1» در خطبه‌اى فرمايد: و بمضادّته بين الاشياء عرف ان لا ضدّ له و بمقاربته بين الاشياء عرف ان لا قرين له،
«1» در اصول کافى اين روايت منسوب به امام صادق عليه السّلام که از خطبه امير المؤمنين صلوات اللّه عليه نقل نموده‌اند.
جلد 12 - صفحه 281
ضاد النّور بالظلمة و اليبس بالبلل و الخشن باللّين و الصّرد بالحرور، مؤلّفا بين متعادياتها فابين متبايناتها «1» دالة بتفريقها على مفرّقها و بتاليفها على مؤلّفها و ذلک قوله: «و من کلّ شي‌ء خلقنا زوجين لعلّکم تذکّرون» ففرّق بين قبل و بعد ليعلم ان لا قبل له و لا بعد «2» ...
به مضاده قرار دادن ميان اشياء دانسته شود که ضدى براى ذات الهى نيست. و به مقارنه بين اشياء دانسته شود که قرينى براى او نيست. ضد قرار داد نور را به ظلمت، و خشکى را به ترى، و خشنى را به نرمى، و سرما را به گرما.
تأليف متخالفان و تفريق متباينان، دال است تفريق آن بر مفرق و تأليف آن بر مؤلف اينست فرمايش «و من کل شي‌ء خلقنا زوجين» پس جدائى انداخت ما بين (بعد و قبل) تا دانسته شود قبل و بعدى براى ذات احديت نيست.