اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
هُنالِک‌َ دَعا زَکَرِيّا رَبَّه‌ُ قال‌َ رَب‌ِّ هَب لِي مِن لَدُنک‌َ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّک‌َ سَمِيع‌ُ الدُّعاءِ (38)
در اينکه موقع زکريّا خواند پروردگار خود را گفت پروردگار من بخشش فرما براي من ذريّه پاکي محقّقا تو اجابت کننده دعائي هُنالِک‌َ در اصل ظرف مکان است و سه قسم است: هنا و هناک و هنالک هنا از براي قريب، و هناک متوسّط، و هنالک بعيد. لکن در اينکه مقام بمعني حال است اشاره به اينکه چون مقام مريم را مشاهده کرد که بدعاء مادرش خداوند همچه دختري باو عنايت فرمود که مائده سماوي بر او ميآيد بر خلاف عادت و از آن طرف ديد عيال خودش عقيم است و خودش هم بسن‌ّ کهولت رسيده و لکن خداوند
جلد 3 - صفحه 186
قدرت دارد بر خلاف عادت باو فرزندي عنايت فرمايد.
دَعا زَکَرِيّا دعا کرد و خواهش نمود ربّه پروردگار خود را قال بيان دعاي زکريّا است که دعاء آن اينکه بود که عرض کرد:
رب‌ّ اضافه بياء متکلّم يعني پروردگار من، اظهار ذلّت است که تو همه نوع احسان و تفضّلي بمن فرموده و مرا تربيت کرده تا بمقام نبوّت و رسالت رسانيده اينکه نوع تفضّل را هم از من دريغ مفرما.
هَب لِي هبه اعطاء بلا عوض است يعني من و لو استحقاق اينکه موهبت را ندارم لکن مواهب تو بسيار است و دائر مدار استحقاق نيست کل نعمک ابتداء.
مِن لَدُنک‌َ اشاره به اينکه و لو اسباب عادي براي من از پيدايش اولاد نيست چون بسن‌ّ پيري رسيده‌ام چنانچه در سوره مريم از قول او نقل ميفرمايد قال‌َ رَب‌ِّ إِنِّي وَهَن‌َ العَظم‌ُ مِنِّي وَ اشتَعَل‌َ الرَّأس‌ُ شَيباً وَ لَم أَکُن بِدُعائِک‌َ رَب‌ِّ شَقِيًّا وَ إِنِّي خِفت‌ُ المَوالِي‌َ مِن وَرائِي وَ کانَت‌ِ امرَأَتِي عاقِراً فَهَب لِي مِن لَدُنک‌َ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَ يَرِث‌ُ مِن آل‌ِ يَعقُوب‌َ وَ اجعَله‌ُ رَب‌ِّ رَضِيًّا.
ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً مراد از طيّب پاکي از عقائد باطله و اخلاق رذيله و اعمال سيّئه که عبارت از مقام عصمت و طهارت باشد، و مراد از يرثني در سوره مريم ميراث نبوت است که داراي مقام نبوّت باشد نه ميراث مالي چون حضرت يحيي قبل از زکريّا مقتول گرديد، و تعبير بطيّبه بملاحظه لفظ ذريّه است تأنيث لفظي است.
إِنَّک‌َ سَمِيع‌ُ الدُّعاءِ مکرّرا گذشت که سَمِيع‌ُ دو معني دارد و اينجا بمعني اجابت کننده است و مفادش با مجيب الدعاء يکي است نظير سمع اللّه لمن حمده
187