اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَنادَته‌ُ المَلائِکَةُ وَ هُوَ قائِم‌ٌ يُصَلِّي فِي المِحراب‌ِ أَن‌َّ اللّه‌َ يُبَشِّرُک‌َ بِيَحيي مُصَدِّقاً بِکَلِمَةٍ مِن‌َ اللّه‌ِ وَ سَيِّداً وَ حَصُوراً وَ نَبِيًّا مِن‌َ الصّالِحِين‌َ (39)
پس ندا کردند ملائکه زکريّا را در حالي که او در محراب عبادت مشغول بنماز بود در حال قيام خداوند تو را بشارت ميدهد بفرزندي که يحيي است و تصديق ميکند کلمة اللّه را که عيسي باشد و آقا (پيشوا) و حصورت است زن نميگيرد و پيغمبر است از صالحين.
فَنادَته‌ُ المَلائِکَةُ بعضي گفتند منادي جبرئيل بود لکن ظاهر آيه جمع است که جماعتي از ملائکه آمدند براي بشارت، و از کلمه ندا استفاده ميشود که ملائکه بطور الهام بقلب نبوده بلکه بصورت ظاهريّه که حضرت زکريّا مشاهده نمود و با او تکلّم نمودند نظير نزول ملائکه بر حضرت ابراهيم و لوط، و تعبير بنداء نه قول که نفرموده قالت الملائکة شايد براي اينکه بوده که در حال نماز بوده و متوجّه خدا بوده و بآنها توجّه نداشته وَ هُوَ قائِم‌ٌ يُصَلِّي فِي المِحراب‌ِ از اينکه جمله استفاده ميشود که نماز در جميع شرايع بوده و قيام هم داشته چنانچه از بسياري از آيات ديگر هم استفاده ميشود.
أَن‌َّ اللّه‌َ يُبَشِّرُک‌َ بشارت بزرگي است براي کسي که بسن‌ّ کهولت رسيده حتي بعضي گفتند که صد و سي سال داشته و زن او هم عاقر بوده و حيض هم نميشده بلکه يائسه بوده و گفتند هشتاد سال داشته.
(بيحيي) از آيه شريفه استفاده ميشود لَم نَجعَل لَه‌ُ مِن قَبل‌ُ سَمِيًّا که اينکه اسم بر احدي قبل از آن نبوده و اينکه بعض مفسّرين گفتند که از ماده حي‌ّ است و وجوهي بيان کردند که چه حياتي است از يحيي بروز و ظهور پيدا کرده تمام تخرص
جلد 3 - صفحه 188
بغيب و تفسير برأي است زيرا معلوم نيست که اينکه کلمه عربي باشد بلکه مثل يعقوب و يوسف و امثال اينها است و در زبان و لغت آنها چه معنايي ميبخشد مُصَدِّقاً بِکَلِمَةٍ مِن‌َ اللّه‌ِ ظاهرا مراد از (کلمة) حضرت عيسي عليه السّلام است بدليل قوله تعالي در چند آيه بعد إِذ قالَت‌ِ المَلائِکَةُ يا مَريَم‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ يُبَشِّرُک‌ِ بِکَلِمَةٍ مِنه‌ُ اسمُه‌ُ المَسِيح‌ُ و اطلاق کلمة بر انبياء و اوصياء بسيار داريم و در حق‌ّ ائمّه طاهرين عليهم السلام
نحن کلمات اللّه النامات
چون کلمه دلالت بر معني دارد و مثل حضرت مسيح دلالت بر قدرت و عظمت و علم الهي دارد.
و تصديق حضرت يحيي نبوت و رسالت مسيح را دليل بارزي است بر حقّانيّت عيسي نظر به اينکه بني اسرائيل در مورد عيسي کلمات ناروايي ميگفتند و لکن حضرت يحيي نظر بآن زهد و عبادت و بکاء او را مقبول القول ميدانستند، و در اخبار ائمّه عليهم السلام که در بحار مجلّد پنجم در باب زکريّا و يحيي دارد که حضرت يحيي شش ماه بزرگتر از عيسي بود و در بعض اخبار سه سال.
وَ سَيِّداً سيّد مقابل عبد است و از اينکه جهت اطلاق بر خداوند ميشود ( يا سيّدي و مولاي) دعاي کميل، و بر انبياء و ائمّه عليه السّلام و علماء و ذراري پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم هر کدام بيک عنايتي ميشود در زيارت ابا عبد اللّه عليه السّلام در اذن دخول دارد
(انا عبدک و إبن عبدک المقرّ بالرق‌ّ و التارک للخلاف عليکم)
و حضرت يحيي مقام سيادت داشت حتّي بر انبياء عليه السّلام.
وَ حَصُوراً حصور بمعني اعراض از ازدواج است و اينکه کلمه باعث گفتگو شده بين مفسّرين که ازدواج امري است مرغوب و ممدوح و ترکش بسيار مذموم است لکن در شريعت اسلامي نظر به اينکه رهبانيّت ممنوع شده
(لا رهبانيّة في الاسلام)
و لکن در شرايع سابقه رهبانيّت بوده و آيه شريفه وَ جَعَلنا فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ اتَّبَعُوه‌ُ رَأفَةً وَ رَحمَةً وَ رَهبانِيَّةً ابتَدَعُوها ما کَتَبناها عَلَيهِم إِلَّا ابتِغاءَ رِضوان‌ِ اللّه‌ِ فَما رَعَوها حَق‌َّ رِعايَتِها
جلد 3 - صفحه 189
سوره حديد آيه 27. از کلمه وَ جَعَلنا و کلمه ما کَتَبناها عَلَيهِم إِلَّا ابتِغاءَ رِضوان‌ِ اللّه‌ِ معلوم ميشود اصل رهبانيّت دستور الهي بوده لکن بسياري يک بدعتهايي در او زياد کردند و حق‌ّ او را رعايت نکردند و البتّه ترک ازدواج از لوازم رهبانيّت بود و حضرت يحيي فرد اجلاي رهبانيّت را داشته چنانچه اخبار بسياري در شرح حال او از ائمّه عليهم السلام رسيده و در بحار در باب زکريّا و يحيي نقل فرموده در مجلّد پنجم.
وَ نَبِيًّا مقام نبوت حضرت يحيي در طفوليّت بوده وَ آتَيناه‌ُ الحُکم‌َ صَبِيًّا مريم آيه 13، و در بسيار از اخبار استدلال بر امامت حضرت جواد عليه السّلام که در سن‌ّ هفت ساله بمسند امامت رسيد فرمودند بيحيي و عيسي که در سن‌ّ صباوت بمقام نبوت نائل گشتند، و همچنين حضرت هادي عليه السّلام و حضرت بقيّة اللّه عجّل اللّه تعالي فرجه.
مِن‌َ الصّالِحِين‌َ صالح مطلق کسي را گويند که عقيدة و اخلاقا و عملا صالح باشد.