اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ رَب‌ِّ أَنّي يَکُون‌ُ لِي غُلام‌ٌ وَ قَد بَلَغَنِي‌َ الکِبَرُ وَ امرَأَتِي عاقِرٌ قال‌َ کَذلِک‌َ اللّه‌ُ يَفعَل‌ُ ما يَشاءُ (40)
زکريّا گفت پروردگارا از کجا و چگونه از براي من فرزندي است و حال آنکه پيري مرا فرا گرفته و عيال من هم نازا است گفت خداوند که خدا هم چنان هر چه اراده کند ميکند.
قال‌َ رَب‌ِّ أَنّي يَکُون‌ُ لِي غُلام‌ٌ اشکال- با اينکه زکريّا خودش دعا کرده بود و ملائکه هم باو بشارت داده بودند اينکه سؤال چه موقعيّتي داشت!
جلد 3 - صفحه 190
جواب- نظير اينکه در قضيّه ابراهيم و ساره عيال او است که در موقع بشارت باسحق گفت ساره يا وَيلَتي أَ أَلِدُ وَ أَنَا عَجُوزٌ وَ هذا بَعلِي شَيخاً إِن‌َّ هذا لَشَي‌ءٌ عَجِيب‌ٌ هود آيه 76، و البتّه اينکه قضيّه بر خلاف عادت بوده و مورد تعجّب است و ممکن است سؤال زکريّا از کيفيّت پيدايش ولد بوده که آيا آنها بحالت جواني بر ميگردند يا از عيال ديگري که جوان و ولود باشد پيدا ميشود يا نحوه ديگري.
بلکه ميتوان گفت که از فرط خوشحالي و خورسندي اينکه سؤال را کرده باشد مثل اينکه بکسي بشارت سلطنت دهند بگويد من کجا و سلطنت کجا و بچه نحوي بمن ميرسد با اينکه خودش تقاضا کرده باشد.
وَ قَد بَلَغَنِي‌َ الکِبَرُ الکبر فاعل بلغ و ياء متکلّم در بلغني مفعول يعني پيري و بزرگي مرا رسيده با اينکه انسان بپيري ميرسد و مناسب اينکه بود که بگويد بلغت الکبر لکن اينکه عبارت افصح است زيرا فعل اگر نسبت بانسان داده شود ظهور در فعل اختياري دارد مثل اينکه بگويي (بلغت البلد) يا (بلغت الدار) و امثال اينها و بلوغ کبر اختياري انسان نيست خواهي نخواهي قهرا انسان را درمي‌يابد کانّه ميگويد پيري مرا دريافته.
وَ امرَأَتِي عاقِرٌ عاقر بمعني نزا است يا از جهت ياس و پيري يا از جهت نزايي از اول و اينکه از صفات مختص بزنان است مثل حائض و اينکه در لغت و در بعض تفاسير دارد که اطلاق بر رجال هم ميشود يعني کسي که اولاد پيدا نميکند درست نيست و الّا بايد زن را عاقرة گويند.
قال‌َ کَذلِک‌َ اللّه‌ُ يَفعَل‌ُ ما يَشاءُ ظاهرا فاعل قال‌َ خداوند است بقرينه قول زکريّا در مناجاتش که خطاب بپروردگار ميکند قال‌َ رَب‌ِّ و اينکه جمله جواب او است، و ممکن است جبرئيل باشد از جانب خدا.
کَذلِک‌َ اسم اشاره در خطاب به بعيد است چنانچه در اوّل سوره در ذيل آيه
جلد 3 - صفحه 191
شريفه ذلِک‌َ الکِتاب‌ُ بيان شد، و مراد از بعد در اينجا نه بعد زماني است و نه بعد مکاني بلکه بواسطه عظمت و بزرگي فعل که بر خلاف عادت بشريّه است اللّه‌ُ مبتداء، يَفعَل‌ُ خبر، ما يَشاءُ مفعول.