تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ أَبْصارُهُمْ وَ جُلُودُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ «20»
حَتَّى إِذا ما جاؤُها: تا وقتى که بيايند به آتش، يعنى البته وقتى که بيايند به آتش جهنم، شَهِدَ عَلَيْهِمْ: گواهى دهد بر ايشان، سَمْعُهُمْ: گوشهاى ايشان به آنچه شنيده باشند از دعوت حق و از آن اعراض نمودند، وَ أَبْصارُهُمْ: و چشمهاى ايشان از آنچه ديده باشند از آيات داله بر وحدانيت و ايمان نياوردند به آن، وَ جُلُودُهُمْ: و پوستهاى ايشان، يعنى جوارح آنان به آنچه مباشر آن شده باشند از اعمال قبيحه. در روايت است اول عضوى که تکلم کند ران چپ و دست راست باشد. نزد بعضى مراد «جلود» فروج است که بر ايشان گواهى دهند، بِما کانُوا يَعْمَلُونَ: به آنچه بودند که عمل مىکردند در دنيا.
جلد 11 - صفحه 361
بيان: در شهادت جوارح سه قول است: 1- آنکه دهان و کام و زبان در ايشان ايجاد فرمايد، بعد آنها را الزام نمايد به اعتراف نمودن و گواهى دادن بر صاحب خود. 2- ايجاد کلام فرمايد در ايشان مانند ايجاد کلام در درخت.
3- آنکه ظاهر سازد بر ايشان علاماتى که دلالت کند بر آنچه کسب کردهاند به آنها، پس به لسان حال ناطق شوند.