تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِکَةُ أَلاَّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي کُنْتُمْ تُوعَدُونَ (30)
بعد از ذکر وعيد کافران وعده مؤمنان را فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ قالُوا: بدرستى که آنانکه گفتند از روى اعتقاد، رَبُّنَا اللَّهُ:
پروردگار ما خداى به حق است، يعنى به وحدانيت او معترف و به تمام «ما جاء به النبى» تصديق نمودند، ثُمَّ اسْتَقامُوا: پس استقامت نمودند و از آن منحرف نشدند تا وقت مرگ «1».
تبصره:
در آيه وجوهى است:
1- استقامت آنست که بر اوامر و نواهى خداى تعالى عمل کند و در آن خللى راه ندهد.
2- آنکه گفتار مطابق کردار باشد.
3- ابن عباس از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام روايت نموده که مراد آنکه بر اداى فرايض استقامت ورزيدند و بر آن مستمر شدند «2».
4- محمد بن فضيل روايت نموده که از حضرت رضا عليه السّلام پرسيدم استقامت به چه معنى است؟ فرمود: «هى و اللّه ما انتم عليه» به خدا سوگند استقامت آن چيزى است که شما بر آنيد، يعنى مستقيم شدن بر متابعت اهل بيت
«1» تفسير مختصرى از اين آيه در حياة القلوب علامه مجلسى ج 3 ص 129 تا 131.
«2» مجمع البيان، ج 5 ص 12.
جلد 11 - صفحه 368
تا وقت انقضاى اجل «1».
قمى (رحمه اللّه) روايت نموده که: مستقيم شدند بر ولايت امير المؤمنين عليه السّلام «2».
چنانچه حضرت صادق عليه السّلام به روايت کافى فرمود: يعنى مستقيم شدند بر ولايت ائمه يکى بعد از ديگرى «3».
سفيان بن عبد اللّه ثقفى گويد: از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله پرسيدم مرا به خصلتى فرما که به آن متمسک شوم؟ فرمود: «قل ربى اللّه فاستقم» گفتم: مخوفترين چيزها چيست؟ حضرت زبان مبارک خود را بگرفت و فرمود: زبان خود را نگهدار «4».
در خبر است روزى حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله قرآن تلاوت مى‌نمود و مى‌گريست، گفتند يا رسول اللّه از ترس خدا گريه کنى؟ فرمود: مرا به طريقى فرستاده‌اند که مانند تيزى شمشير است اگر بر آن راست روم نجات يابم و اگر اندکى منحرف شوم هلاک گردم، بسا مردمان که قايل به کلمه «اللّه ربنا» باشند و اکثر ايشان برگردند، پس هر که اقرار به اين کلمه داشته باشد تا وقت مرگ، بر طريقه استقامت باشد «5».
تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِکَةُ: نازل شوند بر مؤمنان مستقيم ملائکه نزد موت يا وقت خروج از قبر يا در قيامت، و گويند: أَلَّا تَخافُوا: آنکه 1- نترسيد از وقوع مکروه که عقاب و عذاب است، وَ لا تَحْزَنُوا: و اندوهگين نباشيد از فوت ثواب. 2- مترسيد از هولهاى آخرت و غمگين مباشيد از آنچه بعد خود گذاشتيد از اهل و ولد که خدا کار ايشان را مى‌سازد. 3- مترسيد و غم مخوريد بر گناهان خود که خداى تعالى عفو فرمايد. وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ: و بشارت و شاد شويد به بهشت، الَّتِي کُنْتُمْ تُوعَدُونَ: آن بهشتى که بوديد وعده داده مى‌شديد بر السنه پيغمبران.
«1» مدرک پيشين برهان، ج 4، ص 111 حديث 13.
«2» تفسير قمى، ج 2 ص 265.
«3» اصول کافى (مترجم) ج 2 ص 288 روايت 40 (از باب فيه نکت و نتف من التنزيل فى الولاية)
«4» تفسير ابو الفتوح (چ اسلاميه) ج 10 ص 22.
«5» تفسير ابو الفتوح (چ اسلاميه) ج 10 ص 22.
جلد 11 - صفحه 369
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه فرمايد: بدرستى که من در ادعاى امامت خود تکلم مى‌کنم به وعده‌اى که خدا داده و به حجت خدا، بعد اين آيه تلاوت فرمود که: مراد از وعده بشارت، بهشت، و مراد از حجت، استقامت باشد. اى مردمان، مستقيم باشيد به کتاب خدا و بر منهاج امر خدا و بر طريقى که صلاحيت دارد براى عبادت خدا، و بدعت نگذاريد در اين طريق و مخالفت نکنيد از آن. «1»