تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ قالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (33)
بعد از آن در شأن حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله فرمايد:
وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا: و کيست نيکوتر از حيث گفتار، مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّهِ: از کسى که بخواند مردمان را به پرستش خدا، وَ عَمِلَ صالِحاً: و بجا آورد کارهاى شايسته و پسنديده، يعنى با وجود گفتار آراسته کردار شايسته داشته باشد، وَ قالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ: و گويد بدرستى که من از تسليم شدگانم به حکم خدا و منقاد فرمان او هستم.
تنبيه:
در بيان آيه اقوالى است:
1- آنکه عياشى- روايت نموده که اين آيه در شأن حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است «2». مقاتل و جمعى از مفسرين گفته‌اند آيه در شأن ائمه معصومين عليهم السّلام است. «3» 2- مراد علما و فقهايند که احکام اصول و فروع را به مردم تعليم دهند، و عمل صالح ايشان آنست که به علم خود عمل کنند و به ناملايمات و مکاره و شدائد که از ممر امر و نهى الهى به آنها وارد گردد صبر نمايند.
3- نزد بعضى آيه در شأن مؤذنان است که مظهر شعائر اسلامند، و عمل
«1» نور الثقلين، ج 4، ص 546- 545، حديث 36. بنقل از بصائر الدرجات.
«2» تفسير برهان ج 4 ص 111 حديث 1.
«3» مجمع البيان، ج 9 ص 13.
جلد 11 - صفحه 372
صالح ايشان آنکه در ميان اذان و اقامه دو رکعت نماز بگذارند.
4- آيه در شأن بلال است. در جامع النورين- در فتح مکه حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله به بلال فرمود: به بالاى بام کعبه رفته اذان گويد، چون مخرج شين نداشت، بجاى «اشهد» «اسهد» مى‌گفت، مردم مى‌خنديدند بناى توهين را گذاشتند، گفتند مگر آدم قحط بود که اين سياه بايد برود بالاى کعبه اذان گويد با اينکه مخارج حروف را هم دارا نيست و سين را بجاى شين گويد. يکى مى‌گفت خوشا حال پدرم که فوت شد و اذان بلال را نشنيد، ديگر گفت کلاغ سياه بام کعبه فرستاده اذان گويد. مسلمانان را طعن منافقان گران آمد، خدمت حضرت عرض کردند، حضرت به جهت رفع تشنيع منافقان فرمود بلال اذان نگويد. بلال دل شکسته شد، جبرئيل نازل، آيه شريفه آورد خدا فرمايد به غير از بلال کسى ديگر مأذون نيست اذان گويد و بر بالاى خانه من رود، زيرا او براى من اذان گويد نه از براى ديگران و همان سين او را بجاى شين قبول داريم.
گر بود لفظش کج و معنيش راست
آن کجىّ لفظ مقبول خدا است
تتمه:
سر آمد مصداق آيه شريفه حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله باشد که جامعه بشريت عالم را دعوت به حق و حق پرستى نمايد و به عمليات و اخلاق حسنه خود تمام مردم را سرمشق عملى دهد و مقام تسليم خود را به فرمان الهى که از اعظم طاعات است به عالميان معرفى فرمايد. و آيه مشعر است بر آنکه داعى به خير و مبلغ دين را واجب است که به علم خود عامل باشد تا دعوت و تبليغ او اقرب باشد به قبول مردمان. پس به جهت ترغيب بندگان به قبول ايمان فرمايد: