تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هذا لِي وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَ لَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا بِما عَمِلُوا وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ (50)
وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ: و اگر بچشانيم آن کافر را، رَحْمَةً مِنَّا: بخششى از نزد ما مانند صحت و دولت، مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ: بعد از سختى که به او رسيده باشد از بيمارى و پريشانى، لَيَقُولَنَّ هذا لِي: هر آينه گويند که اين نيکى براى من است، يعنى به جهت عمل نيک مستحق آنم، يا آنکه دائم اين خوبى مرا خواهد بود و زوال نخواهد داشت. وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً: و گمان نمى‌برم قيامت بر پا شونده، مراد انکار حشر و نشر است، وَ لَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي: و اگر باز گردانيده
«1» منهج الصادقين، چاپ 1333 ش، ج 8، ص 192.
جلد 11 - صفحه 386
شوم بسوى پروردگارم، يعنى اگر بالفرض قيامت قائم شود چنانچه زعم مسلمانان است و مرا برانگيزانند، إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى: بدرستى که مرا باشد نزد خدا حالتى نيکو از آنچه امروز دارم از اصناف نعمت و کرامت، زيرا استحقاق نعمت و کرامت دنيويه مرا ثابت است، پس انواع نعم اخرويه نيز بر اين قياس خواهد بود و از من منفک نخواهد شد.
ثعلبى- از حضرت امام حسن عليه السّلام روايت نموده که کافر را دو تمناى عجيب است: يکى در دنيا که گويد نعم بهشت مرا خواهد بود؛ و ديگر در عقبى که خواهد گفت «يا لَيْتَنِي کُنْتُ تُراباً» هيچکدام از اين متمنى، وجود نخواهد گرفت.
خداوند اخبار از عاقبت امر فرمايد که: فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا: پس هر آينه البته البته آگاه سازيم آنانکه کافر شدند، بِما عَمِلُوا: به آنچه بجا آوردند از اعمال بد که موجب عقوبت و نکال است، يعنى بنمائيم ايشان را عکس آنچه اعتقاد کرده بودند از اختصاص نعمت و کرامت به ايشان به جهت فساد گمان آنها به صدور اعمال حسنه از ايشان، يعنى کافران تصور کنند که سبب ثروت و صحت، اعمال حسنه‌اى است که از ايشان صادر گشته و در آخرت نيز بدين جهت با نعمت و کرامت خواهند بود، و حال آنکه در واقع اين قضيه منعکس باشد. وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ: و هر آينه بچشانيم ايشان را، مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ: از عذاب سخت و درشت که از غايت کثرت گوئيا متراکم شده و بالاى هم نشسته که ممکن نباشد خلاصى ايشان از آن.