تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى بِجانِبِهِ وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ (51)
بعد نوعى ديگر از کفران و طغيان آنها را فرمايد:
وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ: و چون انعام کنيم بر انسان کافر به نعمت و
جلد 11 - صفحه 387
ابواب رحمت از صحت و ثروت بر او بگشائيم، أَعْرَضَ وَ نَأى بِجانِبِهِ: روى بگرداند از شکرگزارى و دور دارد جانب خود را از اداى سپاسدارى و به جهت غرور به آن نعمت اصلا تصور نعمت نمى‌کند و منعم حقيقى خود را فراموش کند و رو بگرداند از اعتراف به نعم حضرت بارى به جهت تجبر و تکبر، وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ: و هر گاه برسد او را بدى از بيمارى و تنگدستى، فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ: پس او صاحب دعاى بسيار است روى آورنده است بدرگاه ما به دوام دعا و کثرت تضرع و زارى.
تبصره:
آيه شريفه بيان حال انسانى را فرمايد که جنس انسانى و نوعى آدمى چنين است که چون نعمت الهى به او رو آورد، غرور و تکبر او را گيرد به حدى که سپاسدارى که از لوازم عقل هر عاقلى است بکلى فراموش گرديده آثار نخوت و تجبر از او ظاهر و اعراض نمايد از حق شناسى و دور کند نفس خود را از شکرگزارى؛ و اگر برسد همين انسانى را بدى و تنگى و ضرر و پريشانى که ناملايم طبع او است، متوجه بارگاه الهى گردد دعاى عريض از دو طرف بسيار نمايد و در تمام احوال رفع آن را خواستار باشد.
تتمه:
آيه اشعار است به آگاهى مؤمنين و متقين که اين حال نوع انسانى است در طوارى حوادثات، لکن شما اهل ايمان نبايد چنين باشيد بلکه در تمام احوال از صحت و مرض و دولتمندى و تنگدستى و راحتى و سختى متوجه منعم حقيقى و از اداى وظيفه حق شناسى و شکرگزارى غفلت نورزيد تا سر انجام نيک را در دنيا و آخرت دريابيد.