آیه ۵۰ سوره فصلت

سوره فصلت، آیه ۵۰ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۸۲

وَ لَئِنْ أَذَقْنَاهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَ هٰذَا لِي وَ مَا أَظُنُ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَ لَئِنْ رُجِعْتُ إِلَى رَبِّي إِنَ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنَى فَلَنُنَبِّئَنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِمَا عَمِلُوا وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ

و هرگاه او را رحمتی از سوی خود بعد از ناراحتی که به او رسیده بچشانیم می‌گوید: «این بخاطر شایستگی و استحقاق من بوده، و گمان نمی‌کنم قیامت برپا شود؛ و (بفرض که قیامتی باشد،) هرگاه بسوی پروردگارم بازگردانده شوم، برای من نزد او پاداشهای نیک است. ما کافران را از اعمالی که انجام داده‌اند (بزودی) آگاه خواهیم کرد و از عذاب شدید به آنها می‌چشانیم.

معنی کلمات و عبارات
«رَحْمَةً»: مراد نعمتهائی همچون ثروت و قدرت است. «ضَرَّآءَ»: زیان و ضرر. ناراحتی و بیماری. «هذَا لِی»: این از خود من است. این در سایه عقل و شعور و علم و کاردانی خودم می‌باشد. «الْحُسْنی»: مراد مقام و منزلت و بهشت است. «غَلِیظٍ»: متراکم. شدید. فراوان (نگا: هود / ، ابراهیم / ، لقمان / ).
نزول
نکات آیه
۱ - غرور و خودبینى آدمى، پس از رفع گرفتارى و رسیدن به کمترین رفاه «و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته لیقولنّ هذا لى» «رحمت» - به قرینه «ضرّاء» - کنایه از رفاه و آسایش است. از تنکیر «رحمة» - که براى تقلیل است - و نیز از واژه «أذقنا» (چشاندیم) مطلب بالا استفاده مى شود. ۲ - نعمت، وسعت و آسایش، از مظاهر رحمت الهى است. «و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته» ۳ - پیدایش گشایش و رحمت در کوران مشکلات، امدادى خداوندى براى انسان «و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته» ۴ - انسان ناسپاس و خودخواه، غافل از گشایش هاى خداوند براى او در شداید و مشکلات «و لئن أذقنه ... لیقولنّ هذا لى» ۵ - منتسب کردن نعمت ها و امدادهاى الهى به غیر خداوند، حرکتى شرک آلود است. «و ضلّ عنهم ما کانوا یدعون ... و لئن أذقنه ... لیقولنّ هذا لى» با توجه به این که آیه قبل درباره حرکت ها و فرجام مشرکان بود، ارتباط این آیه با آیه قبل مى تواند از آن جهت باشد که انتساب نعمت هاى الهى به غیر او، نمودى از شرک است. ۶ - آدمى تحت تأثیر شرایط مختلف زندگى، حالت هاى گوناگون پیدا مى کند. «و إن مسّه الشرّ فیئوس قنوط . و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته لیقولنّ هذا لى» ۷ - ناامیدى و منفى بافى مفرط در سختى ها و سرخوشى مستانه در آسایش، دو خصلت ناشایست و همگن «و إن مسّه الشرّ فیئوس قنوط . و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته لیقولنّ هذا لى» ۸ - رفاه و سرخوشى، زمینه خودبینى و غفلت از یاد خدا «و لئن أذقنه رحمة ... لیقولنّ هذا لى» ۹ - «الساعة» از اسامى قیامت «و ما أظنّ الساعة قائمة» ۱۰ - آسایش و سرخوشى، زمینه ساز کفر و تردید انسان نسبت به قیامت «و لئن أذقنه رحمة ... لیقولن ... و ما أظنّ الساعة قائمة» ۱۱ - دنیامداران، مغرور به آخرت اند و سرنوشت خویش را در آن جا نیک مى پندارند. «و لئن رجعت إلى ربّى إنّ لى عنده للحسنى» ۱۲ - غرور و اطمینان به سرنوشت نیک اخروى، امرى نکوهیده است. «و لئن رجعت إلى ربّى إنّ لى عنده للحسنى» ۱۳ - انسان رفاه مند سرمست، موجودى خودخواه و طلبکار از خداوند «و لئن رجعت إلى ربّى إنّ لى عنده للحسنى» تعبیر «إنّ لى عنده» نشان مى دهد که انسان سرمست و رفاه مند حقى براى خود نزد خدا قائل است; نه این که صرفاً امید به تفضل، إنعام و مغفرت الهى داشته باشد. ۱۴ - غرور دنیاگرایان، موجب ناسپاسى آنان نسبت به خداوند «لیقولنّ هذا لى ... و لئن رجعت إلى ربّى إنّ لى عنده للحسنى» بنابراین که لام در «هذا لى» و «إنّ لى» افاده استحقاق کند، روشن مى شود که دنیاگرایان خود را مستحق برخوردارى از نعمت هاى دنیوى و اخروى مى دانند و بدین جهت خویشتن را موظف به سپاس گزارى در برابر خداوند نمى بینند. ۱۵ - اعتقاد و اعتراف برخى از منکران قیامت به ربوبیت خداى یگانه «و ما أظنّ الساعة قائمة و لئن رجعت إلى ربّى» ۱۶ - آگاهى قطعى کافران به وسیله خداوند، از مجموعه عملکرد ناشایست خویش در قیامت «فلننبّئنّ الذین کفروا بما عملوا» ۱۷ - اطلاع دقیق خداوند، از هر گونه عملکرد آدمى «فلننبّئنّ الذین کفروا بما عملوا» ۱۸ - کشف حقیقت و باطن اعمال، براى انسان در آخرت «فلننبّئنّ الذین کفروا بما عملوا» بنابراین که «ما» در «ما عملوا» ماى حقیقیه باشد - با الغاى خصوصیت از کافران - استفاده مى شود که انسان ها، از حقیقت اعمال خویش بى اطلاع اند و در روز قیامت براى آنان آشکار خواهد شد. ۱۹ - باور و رفتار کافران، براساس ظن و گمان است; نه یقین و برهان. «و ما أظنّ الساعة قائمة و لئن رجعت إلى ربّى» برداشت یاد شده بر این اساس است که کافران از یک سو برپایى قیامت را مورد تردید قرار مى دهند و از سوى دیگر فرض وجود قیامت را مطرح مى نمایند. ۲۰ - انکار قیامت، فاقد دلیل و متکى بر گمان و پندار «و ما أظنّ الساعة قائمة» ۲۱ - وجود قیامت، دغدغه جدى انسان، حتى براى آنان که ظاهراً منکر آن هستند. «و ما أظنّ الساعة قائمة و لئن رجعت إلى ربّى» ۲۲ - شک و تردید نسبت به قیامت نشانه کفر است. «و ما أظنّ الساعة قائمة ... الذین کفروا» ۲۳ - کافران، در قیامت گرفتار عذابى حتمى و جانکاه «و لنذیقنّهم من عذاب غلیظ» ۲۴ - عذاب هاى اخروى، داراى مراتب و تفاوت در شدت «عذاب غلیظ» ۲۵ - تفهیم اتهام و تبیین جرایم کافران براى ایشان، قبل از اِعمال مجازات درباره آنان «فلننبّئنّ الذین کفروا بما عملوا و لنذیقنّهم من عذاب غلیظ» از این که خداوند، مجازات کافران را پس از اطلاع آنان نسبت به گناهان شان ذکر فرموده، مطلب بالا قابل برداشت است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار تکبر دنیاطلبانانتساب نعمت به غیرخدااهمیت نعمتتأثیرپذیری انسان هاتفهیم اتهام به کافرانتکبر دنیاطلبانتکبر مرفهانحسن فرجام دنیاطلبانروش کیفر کافرانزمینه کفران دنیاطلبانسرزنش اطمینان به حسن فرجامسرمستی در رفاهصفات مرفهانعوامل نگرانی انسان هاعوامل نگرانی مکذبان قیامتغفلت کفران کنندگانفرجام اخروی دنیاطلبانمشکلات کفران کنندگانناپسندی سرمستینقش فرج(گشایش)نگرانی از قیامتاقرار مکذبان قیامتاهمیت آسایشزمینه کفر به قیامتاخبار خدایأس در سختیعلم اخروی کافرانآثار شک به قیامتزمینه شک به قیامتظن کافرانبی منطقی تکذیب قیامتناپسندی یأسآثار رحمتبینش دنیاطلباناقرار به توحید ربوبیعوامل تکبرعقیده به توحید ربوبیسرزنش تکبرآثار آسایشحتمیت عذاب اخروی کافرانعمل ناپسند کافرانزمینه تکبرعمل کافرانزمینه غفلت از خدانشانه های کفرموارد شرکآثار رفاهتجسم عملروش برخورد کافرانصفات انسانکفران نعمتامدادهای خداعمل انساننامهای قیامتنشانه های رحمت خداکافران در قیامتعلم غیب خداظهور حقایق در قیامتمراتب عذابویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۲)
  • برخورداری از ثروت و رفاه، باعث بخلورزی+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
  • برخورداری از امکانات و فراوانی مال و فرزند، زمینه تکبّر و غرور+۵ آیه
  • هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۱ آیه
  • حرمت ناامیدی از رحمت خدا+۱ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی بازگشت انسانها به سوی او، پس از زندگی دنیا
  • ناسپاسی کافران در برابر رحمت الهی، زمینه ساز تردید انان در مورد قیامت
  • رفاه و اسایش انسانها زمینه ساز انکار معاد+۷ آیه
  • برطرف شدن سختیهای انسان و برخورداری از نعمت و رفاه، از موجبات عُجب+۲ آیه
  • رفاه و برخورداری از نعمتها، جلوه ای از رحمت خدا نسبت به انسانها+۲ آیه
  • مرفّهان دارای خوی ناشایست عُجب و غرور+۸ آیه
  • خداوند، عطاکننده رفاه به انسانها+۵ آیه
  • ناپایداری رفاه و اسایش در دنیا+۴ آیه
  • غرور و خودبینی ادمی، پس از رفع سختیهای او، از سوی خداوند+۲ آیه
  • خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۶ آیه
  • احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و محنتها، از حالتهای انسان، به هنگام رفاه و اسایش+۲ آیه
  • شک و تردید مشرکان، در امر اخرت و قیامت+۱ آیه
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۴ آیه
  • غرور و خودبینی ادمی، پس از دفع ضرر و رسیدن به کمترین رفاه، از سوی خداوند+۲ آیه
  • رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۷ آیه
  • ظنّ عدم برپایی قیامت، گمانی باطل و به دور از واقعیّت+۷ آیه
  • ظنّ انسانهای کافر، به عدم برپایی قیامت+۵ آیه
  • انکار قیامت، فاقد دلیل و متکی به ظنّ و گمان+۵ آیه
  • شمول رحمت الهی، پس از سختی و رفاه، باعث ظنّ به عدم برپایی قیامت
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۲ آیه
  • علم خدا به اشکار، نهان و به همه امور غیبی انسان، تضمینی بر حسابرسی و پاداش کیفر انسانها در قیامت+۲ آیه
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۱ آیه
  • اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۱ آیه
  • قیامت، روز اگاه شدن انسان از حقیقت و نتیجه اعمال خویش+۱ آیه
  • اگاهی یافتن کافران از تمامی اعمال خویش در قیامت، از سوی خداوند+۱ آیه
  • توجّه به مراقبت و اگاهی خدا از رفتار انسان، زمینه اجرای عمل صحیح+۱ آیه
  • برخورداری از امکانات زندگی و رفاهی، مایه غرور و سرمستی+۱۱ آیه
  • غفلت انسان از خداوند، پس از رهایی از مشکلات و سختیها+۵ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت از یاد خدا+۸ آیه
  • ناشایست بودن غفلت از سرچشمه اصلی نعمتها، پس از رهایی از مشکلات+۵ آیه
  • قسم مؤکّد خداوند، برای اگاه کردن کافران، در قیامت از اعمال شان و به کیفر رساندن انان با چشاندن عذاب سخت
  • اسایش و رفاه، زمینه انکار قیامت
  • قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت+۳ آیه
  • کافران، تکذیب کننده قیامت+۵ آیه
  • عدم برپایی قیامت، از پندارهای کافران+۵ آیه
  • کافران، منکر برپایی قیامت و معاد+۵ آیه
  • قیامت، روز گرفتاری کافران به عذاب الهی+۲ آیه
واژه‌ها