تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اصْطَفاکِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ (42)
ترجمه
و هنگاميکه گفتند فرشتگان اى مريم بدرستيکه خداوند برگزيد تو را و پاکيزه گردانيد و اختيار کرد تو را بر زنان جهانيان..
تفسير
ملائکه با حضرت مريم شفاها صحبت مى‌کردند چون که او محدثه بود يعنى هم صحبت با ملائکه بود ميگفت و مى‌شنيد و در بيان وجه تکرار اصطفاء در آيه شريفه گفته‌اند اصطفاء اول قبول اوست از مادرش با آنکه تا آن زمان دختر قبول نمى‌شد و توفيق اوست بعبادت بنحو اکمل و بى‌نياز کردن اوست بمائده بهشتى از
جلد 1 صفحه 414
کسب و تطهير اوست از عادت زنان و اصطفاء دوم هدايت اوست و هم صحبتى او با ملائکه و تخصيص او است بکرامات سنيه مانند فرزندى چون حضرت عيسى بى‌پدر و تبرئه ساحت مقدس آنحضرت از تهمت يهود بسبب به زبان آمدن کودک و قرار دادن او و پسرش را آيت براى جهانيان و در مجمع از حضرت باقر (ع) روايت نموده که معنى آيه آنست که اختيار کرد تو را خداوند از نسل پيغمبران و پاک کرد ترا از زنا و برگزيد ترا براى ولادت عيسى بدون شوهر و بنظر حقير اصطفاء اول بمعنى اختيار است يعنى خداوند اختيار کرد تو را براى خود يعنى براى خدمت خانه خود و عبادت خود و دميدن روح خود و لذا متعلق آن ذکر نشده و اصطفاء دوم متضمن معنى تفضيل است يعنى برگزيد و تفضيل داد تو را بر زنان جهانيان لذا متعلق آن ذکر شده است و در بحار روايت امام باقر (ع) را که ذکر شد بدون ذيل آن که ظاهرا منافى با نظريه حقير است نقل نموده است در هر حال او سيده زنان عصر خود بود و حضرت زهرا سلام اللّه عليها سيده زنان عالميان از اولين و آخرين است و روايات کثيره دلالت بر اين معنى دارد از آن جمله در علل از حضرت صادق (ع) روايت نموده که ملائکه از آسمان نازل مى‌شدند و با حضرت زهرا (ع) صحبت مى‌کردند لذا ملقبه بمحدثه شده است تا آن که وقتى براى او ملائکه اين آيه را تلاوت نمودند باين نحو که گفتند يا فاطمة ان اللّه اصطفيک و طهرک و اصطفيک على نساء العالمين حضرت زهرا فرمود آيا تفضيل داده نشده است مريم بنت عمران بر زنان جهانيان ملائکه عرض کردند مريم سيده زنان عالم خود بود و خداوند تو را سيده زنان عالم خودت و عالم او و سيده زنان اولين و آخرين فرموده و مؤيد اينمعنى روايتى است که عامه و خاصه نقل نمودند که پيغمبر (ص) بعد از نزول مائده براى حضرت زهرا فرمود الحمد للّه که خداوند تو را شبيه بسيده زنان بنى اسرائيل فرمود معلوم ميشود که سيادت مريم اختصاص به بنى اسرائيل داشته و سيده نساء العالمين بقول مطلق حضرت زهرا سلام اللّه عليها است.