اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قالَت‌ِ المَلائِکَةُ يا مَريَم‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ اصطَفاک‌ِ وَ طَهَّرَک‌ِ وَ اصطَفاک‌ِ عَلي نِساءِ العالَمِين‌َ (42)
ياد کن زماني را که ملائکه گفتند اي مريم محقّقا خداوند تو را برگزيد و پاک گردانيد و برگزيد بر جميع نساء عالمين.
إِذ قالَت‌ِ المَلائِکَةُ کلمه اذ متعلّق بمحذوف است مثل اذکر نظير آيه قبل إِذ قالَت‌ِ امرَأَت‌ُ عِمران‌َ و مراد از ملائکه بعض ملائکه است زيرا جميع ملائکه قطعا مراد نيست و لذا ميسازد با يک ملک که حضرت جبرئيل عليه السّلام باشد.
و از اينکه جمله استفاده ميشود که حضرت مريم عليه السّلام با اينکه نه پيغمبر بود
جلد 3 - صفحه 193
و نه وصي‌ّ پيغمبر قابل نزول وحي و نزول ملائکه بر او بود پس استيحاشي ندارد که بگوئيم ملائکه بر حضرت فاطمه سلام اللّه عليها نازل ميشدند و وحي براي او ميآوردند و صحيفه فاطميّه عدل قرآن و از ودايع امامت در نزد ائمّه عليهم السلام است و در او اسامي تمام شيعيان و مطالب ديگر ثبت است چنانچه مستفاد از اخبار مسلّمه نزد شيعه است.
يا مَريَم‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ اصطَفاک‌ِ برگزيده خدا کسي است که داراي مقام عصمت باشد مثل انبياء و اوصياء انبياء و همين جمله دلالت دارد بر اينکه مريم عليها سلام داراي مقام عصمت بوده.
وَ طَهَّرَک‌ِ طهارت مطلقه عبارت از طهارت ظاهريّه از کسافات و نجاسات مثل حيض و نفاس و طهارت باطنيّه از معاصي و اخلاق رذيله و طهارت معنويّه از توجّه بغير خدا است، و حضرت مريم داراي جميع اينکه مراتب بود چنانچه آيه شريفه تطهير در شأن اهل بيت مفادش همين است.
وَ اصطَفاک‌ِ عَلي نِساءِ العالَمِين‌َ اينکه تکرار نيست بلکه يک امتياز خاصّي است که خصيصه مريم است که احدي از زنهاي عالم از اول دنيا که حضرت حوّي باشد تا انقراض عالم اينکه خصيصه را ندارند که بدون فحل و شوهر بچه بيارد.
و بيان اينکه جمله براي اينست که ديگر زني نتواند همچه دعوايي بکند و بهانه بدست بياورد، و اگر نبود قرآن که دامن مريم را پاک گرداند نميتوانستيم در حق‌ّ او بگوئيم چنانچه يهود نسبتهاي ناروايي باو دادند حتّي نصاري که در حق‌ّ مريم و عيسي غلوّ کردند زيرا بار اينکه نرفتند که عيسي عليه السّلام بي پدر بدنيا آمده باشد و چون پدري بر او نيافتند گفتند پسر خدا است و اينکه حرف قطع نظر از اينکه شرک و کفر و قول بتثليث است مستلزم اينکه است که خدا را جسم بدانند و براي او مکان فرض کنند و حلول قائل شوند و اينکه نوع مزخرفات از آنها بعيد نيست زيرا که در تورية رائج و اناجيل
جلد 3 - صفحه 194
آنها و ساير کتب عهد قديم و جديد آنها از اينکه نوع مزخرفات بسيار است.
(تنبيه)
بضرورت مذهب شيعه و مستفاد از اخبار متواتره ثابت و محقّق است که فاطمه زهراء سلام اللّه عليها سيّده نساء عالمين است بلکه در مقام خود ثابت شده که بعد از پدر بزرگوارش صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و شوهر عاليمقدارش عليه السّلام افضل از جميع انبياء و اوصياء انبياء عليهم السلام است لذا بر بعض اصحاب ائمّه عليهم السّلام اينکه آيه اسباب شبهه شده و ميآمدند و از ائمّه سؤال ميکردند و ائمّه عليهم السّلام در جواب آنها در بسيار اخبار ميفرمودند که مريم سيّده نساء اهل زمان خود بوده و فاطمه سيّده نساء عالمين است، و در بعض اخبار مريم را بهمان بيان که بدون شوهر بچه آورد جواب ميدادند.
و توضيح کلام- اينست که اوّلا سيادت با اصطفاء فرق دارد اگر چه اصطفاء هم موجب سيادت ميشود، و دسته اول اخبار راجع باصطفاء اول است در آيه که مريم برگزيده حق است و گفتيم استفاده ميشود که داراي مقام عصمت است و لکن برگزيده‌گان خدا بسيار هستند از انبياء و اوصياء بلکه بسياري از زنها مثل حوّا، آسيه، خديجه حضرت عليا عليّه زينب سلام اللّه عليها و غير اينها.
و در جمله اولي همچه دلالتي بر افضليّت مريم بر آنها ندارد و نميتوان گفت بلکه فقط معصومه بوده و از اينکه اخبار استفاده ميشود مريم افضل زنهاي زمان خود بوده و اصطفاء دوم همچه دلّالي بر افضليّت مريم ندارد بلکه يک خصيصه است که خدا مخصوص او قرار داده که بدون شوهر فرزند آورد و اگر اينکه اخبار نبود و ما بوديم و اينکه آيه نميتوانستيم بگوئيم حتّي سيّده زنان زمان خودش بوده زيرا آيه مقام طهارت و عصمت مريم را ثابت ميکند و باصطلاح اثبات شيئي نفي ما عدا نميکند و امّا در مورد حضرت فاطمه سلام اللّه عليها صراحت اخبار متواتره و ضرورت مذهب بلکه بسيار از اخبار عامّه بر افضليّت او قائم است چنانچه گذشت.
195