اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا مَريَم‌ُ اقنُتِي لِرَبِّک‌ِ وَ اسجُدِي وَ ارکَعِي مَع‌َ الرّاکِعِين‌َ (43)
ملائکه ندا کردند مريم را که اطاعت و بندگي نما پروردگار خود را و سجده کن و رکوع نما با رکوع کنندگان.
يا مَريَم‌ُ عطف بجمله سابقه است يا مَريَم‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ اصطَفاک‌ِ الايه که مدخول إِذ قالَت‌ِ المَلائِکَةُ است و کانّه اينکه آيه شکر آيه سابقه است که چون خداوند برگزيد تو را و بمقام طهارت رسانيد و امتياز مخصوص کرامت فرمود تو بايد در مقابل اينکه موهبتها باين دستورات عمل کني اقنُتِي لِرَبِّک‌ِ قنوت را در لغت معاني ذکر شده: دعاء، طاعت، سکون، قيام نماز، امساک از کلام، خشوع و غير اينها. و در اصطلاح فقهي عبارت از دعاء و ذکر در نماز قبل از رکوع رکعت ثانيه يا رکعت اولي در بعض نمازها مثل وتر آن هم مطلقا يا با رفع يدين، لکن ظاهر اينست که قنوت معناي جامعي دارد که تمام اينها مصاديق او است بمعني عبادت و بنده‌گي يعني مريم عبادت پروردگار خود کن که شامل جميع ما ذکر ميشود.
وَ اسجُدِي يا عطف خاص بعام است که سجده يکي از عبادات است و تخصيص بذکر براي اينست که عباديّة سجده ذاتيست و هر کس نسبت بمعبود خود سجده ميکند و اينکه غايت تعظيم است نسبت بمعبود و غايت خضوع است نسبت بعابد يا اينکه يک عبادتي است در مقابل قنوت.
و اقسام سجده در شريعت اسلام شش قسم است: سجده نماز، سجده فراموش شده، سجده سهو، سجده قرآن: سجده شکر، سجده تعظيم. چنانچه شرح هر يک را در اول سوره بقره در جمله الّذين يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ بيان کرديم.
وَ ارکَعِي رکوع يا کنايه از نماز است چون رکن اعظم نماز است و لذا
جلد 3 - صفحه 196
رکعات نماز را بهمين مناسبت رکعت گفتند
(من ادرک الرکوع فقد ادرک الرکعة)
يا مراد رکوع مستقل است که اينکه هم يک نوع از تعظيم است و بعيد نيست که اينکه هم عباديّتش ذاتي باشد بلکه در نظر عرف و عقلاء تعظيم را بهمين رکوع ميدانند.
مَع‌َ الرّاکِعِين‌َ مراد از راکعين انبياء و اوليائي که در بيت المقدّس مشغول عبادت بودند و چون در ميان آنها زني جز مريم نبود نفرمود مع الراکعات، و مراد از کلمه مع يعني همان نحوي که آنها ميکنند همان نحو بجا آور، و ممکن است مراد اقتداء بآنها باشد، و اللّه العالم.