خداشناسى مراحلى دارد: گاهى از آثار پى به مؤثّر مىبريم. «آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ» و گاهى خودش را مىيابيم و واسطهها را کنار مىزنيم. «أَ وَ لَمْ يَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلى کُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ» همان گونه که خودش شاهد بر يکتايى خود است. «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ» «1»
کى رفتهاى ز دل که تمنا کنم تو را
کى گشتهاى نهفته که پيدا کنم تو را
با صد هزار جلوه برون آمدى که من
با صد هزار ديده تماشا کنم تو را
امام حسين عليه السلام در دعاى عرفه مىگويد: متى غبت حتى تحتاج الى دليل يدل عليک ... عميت عين لا تراک آيا براى غير تو نمودى است که براى تو نيست، تو کى غائب بودى تا به دليل نياز داشته باشى کور باد چشمى که تو را نبينيد.
چرا در معاد شک مىکنيم؟ آيا او نمىداند که چه کردهايم تا کيفر و پاداش دهد؟ «أَنَّهُ عَلى کُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ» يا نمىتواند دوباره خلق کند؟ «أَنَّهُ عَلى کُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»* آرى، هدف اين
«1». آل عمران، 18.
جلد 8 - صفحه 365
تشکيکها باز کردن راه براى فسق و فجور است. «يُرِيدُ الْإِنْسانُ لِيَفْجُرَ أَمامَهُ يَسْئَلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيامَةِ» «1»