اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ذلِک‌َ مِن أَنباءِ الغَيب‌ِ نُوحِيه‌ِ إِلَيک‌َ وَ ما کُنت‌َ لَدَيهِم إِذ يُلقُون‌َ أَقلامَهُم أَيُّهُم يَکفُل‌ُ مَريَم‌َ وَ ما کُنت‌َ لَدَيهِم إِذ يَختَصِمُون‌َ (44)
اينکه آيات مذکوره از خبرهاي غيبي است که وحي نموديم بسوي تو و حال آنکه نبودي نزد آنها زماني که قلمهاي خود را انداختند (قرعه زدند) که کدام يک تکفّل مريم را نمايند و نبودي نزد آنها زماني که با هم مخاصمه ميکردند در کفالت مريم ذلک يا اشاره بخصوص قضيّه مريم يا اشاره بقضاياي زکريّا و يحيي و مادر مريم و ساير اموري که در آيات سابقه بيان فرموده.
مِن أَنباءِ الغَيب‌ِ انباء جمع نبأ است و نبأ قريب المعني است با خبر لکن في الجمله تفاوت دارد خبر بمعني خبر داشتن است و نبأ بمعني خبر پيدا کردن است و لذا اطلاق خبير بر خدا ميشود ولي اطلاق نبي‌ّ بر او غلط است، و انبياء را انبياء گفتند بواسطه اينکه از جانب خدا خبر پيدا ميکردند منتهي اگر مأمور بدعوت هم بودند رسول هم بودند و الّا همان نبي‌ّ بودند.
جلد 3 - صفحه 197
و غيب مقابل شهود و حضور است و علم غيب يعني علمي که بر بندگان مخفي است و اطلاع بآن ندارند مختص بخدا است چون بر او چيزي مخفي نيست و امّا بعد از آنکه از جانب حق بآنها افاضه شد ديگر غيب نيست.
و اينکه مي‌گوييم پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمّه عليهم الصلاة و السلام داراي علم غيب بودند يعني علومي که بر ما مخفي است آنها ميدانستند پس نزاع در اينکه علم غيب مختص‌ّ بخدا است يا اينها هم دارا بودند بي‌موضوع است زيرا اگر مراد علمي است که مختص‌ّ باو است مثل علم ذات بذات، احدي جز او ندارد و اگر علومي است که بر غير اينکه خاندان مخفي است آنها عالم بودند.
نُوحِيه‌ِ إِلَيک‌َ اقسام وحي را قبلا متذکّر شده‌ايم که يا بافاضه حق است بر ارواح مقدّسه آنها بدون واسطه چنانچه در عالم نورانيّت که انوار مقدّسه آنها را خلق فرمود افاضه جميع کمالات بآنها شد، يا بواسطه ايجاد کلام است مثل تکلّم حق با موسي در طور و با پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در معراج، يا بتوسّط ملائکه با مشاهده ملائکه يا استماع صوت آنها، يا الهام بقلوب آنها، يا در عالم رؤيا بآنها مينمايند و تمام اقسام وحي را پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم داشته.
وَ ما کُنت‌َ لَدَيهِم بيان است براي اينکه نبأ غيبي است و بطريق وحي است إِذ يُلقُون‌َ أَقلامَهُم بيان طريق قرعه است بنحوي که در شريعت آنها بوده و در آيه کيفيّت آن بيان نشده و آنچه مفسّرين گفتند مدرک نيست و قرعه در شريعت اسلامي هست و کيفيّات آن مختلف است و در اخبار دارد
(القرعة لکل‌ّ امر مشکل)
و در بعض اخبار
(لکل‌ّ امر مشتبه)
لکن موردش جائيست که هيچ طريق شرعي از اصول شرعيّه مثل استصحاب يا برائت يا احتياط يا تخيير نباشد که امر مشکل و مشتبه شود و الّا اگر مورد اصلي باشد مشکل و مشتبه نيست و احتياج باين نداريم که بعضي توهّم کردند که بعموم اينکه اخبار نميشود عمل نمود زيرا تخصيص اکثر لازم ميآيد
جلد 3 - صفحه 198
بلکه مي‌گوييم مواردي که توهّم شده تخصيص نيست بلکه اخراج موضوع است از عنوان مشکل و مشتبه بيرون است.
أَيُّهُم يَکفُل‌ُ مَريَم‌َ اي‌ّ از ادات استفهام است و بفارسي بمعني کدام است و ضمير هم راجع بانبياء است که در بيت المقدس مشغول بعبادت بودن که شرح آنها قبلا ذکر شد، و کفالت بمعني عهده داريست يعني کدام يک از انبياء عهده‌دار ميشود که رفع احتياجات مريم را از نفقه و کسوه و ساير احتياجات بکند.
وَ ما کُنت‌َ لَدَيهِم إِذ يَختَصِمُون‌َ مخاصمه بين انبياء باين معني نيست که عبارت از کش‌مکش باشد بلکه مذاکره بوده در اينکه کدام يک احق‌ّ هستند در تکفّل مريم و از طريق وحي بآنها چيزي نرسيده بود بناء بر قرعه گذاشتند که اينکه هم بمنزله وحي است چنانچه در موضوع حضرت يونس هم داريم‌‌عن‌‌به فَساهَم‌َ فَکان‌َ مِن‌َ المُدحَضِين‌َ سوره و الصافات آيه 141، و در اخبار هم در حق حضرت عبد المطلب و ذبح حضرت عبد اللّه پدر حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم قرعه زدند تا بصد شتر رسيد بنام صد شتر درآمد و مع ذلک حضرت عبد المطلب دلش راضي نشد تا سه مرتبه قرعه بنام شترها درآمد و صد شتر بجاي عبد اللّه قرباني نمود: