اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ وَ لَم يَسِيرُوا فِي الأَرض‌ِ فَيَنظُرُوا کَيف‌َ کان‌َ عاقِبَةُ الَّذِين‌َ کانُوا مِن قَبلِهِم کانُوا هُم أَشَدَّ مِنهُم قُوَّةً وَ آثاراً فِي الأَرض‌ِ فَأَخَذَهُم‌ُ اللّه‌ُ بِذُنُوبِهِم وَ ما کان‌َ لَهُم مِن‌َ اللّه‌ِ مِن واق‌ٍ «21»
آيا اينکه کفّار و مشرکين سير علمي و تاريخي نميکنند در احوال گذشتگان پس ببينند چه گونه بوده عاقبت کساني که قبل از آنها بودند که بودند آنها شديدترين از اينها از حيث قوه و قدرت و آثار آنها بيشتر و بالاتر بودند در روي زمين پس چگونه خداوند آنها را گرفت بگناهان آنها و نبود از براي آنها از خدا کسي که آنها را حفظ کند از عذاب الهي.
أَ وَ لَم يَسِيرُوا فِي الأَرض‌ِ مراد سير مکاني نيست بلکه سير فکري و تدبيري.
فَيَنظُرُوا بنظر علمي و تاريخ و اخباري که از آباء و اجداد دست بدست به آنها رسيده.
جلد 15 - صفحه 367
کَيف‌َ کان‌َ عاقِبَةُ الَّذِين‌َ کانُوا مِن قَبلِهِم از کفّار و مشرکين که آمد براي آنها انبياء و رسلي و تکذيب کردند آنها را و مجنون و ساحر و مفتري گفتند و خداوند آنها را بچه عقوباتي گرفتار فرمود و هلاک نمود که سرتاسر قرآن تفصيلا و اجمالا بيان فرموده قوم نوح، عاد، ثمود، قوم ابراهيم و لوط و شعيب، قوم موسي فرعونيان و اصحاب فيل بغرق و باد و صاعقه و صيحه و خسف و امطار حجاره هلاک شدند اينها هم که باين نوع بلاها هلاک ميشوند و اگر بقوه و قدرت خود مي‌نازند.
کانُوا آن کفار امم سابقه.
أَشَدَّ مِنهُم قُوَّةً چه عمرهاي طولاني و قدرتهاي زيادي مثل نمرود، شدّاد فرعون و امثال آنها داشتند لکن در مقابل قدرت الهي نتوانستند عرض اندام کنند.
وَ آثاراً چه عمارات محکمه بسا در دل کوه‌ها و سنگ بناء کردند که از آفات مصون باشند تماما خراب و ويران شد.
فِي الأَرض‌ِ بلکه بسا تمام کره زمين را تصرف کردند.
فَأَخَذَهُم‌ُ اللّه‌ُ بِذُنُوبِهِم آني و دفعي.
وَ ما کان‌َ لَهُم مِن‌َ اللّه‌ِ مِن واق‌ٍ نبود براي آنها از آلهه آنها و اتباع وعده عده آنها که بتواند جلوگيري از عذاب آنها کند شما کفار و مشرکين در جنب آنها بسيار ضعيف و ناچيز هستيد بر خداي متعال مانعي نيست که شما را هلاک کند و آثار شما را از بين ببرد.