سوره غافر، آیه ۲۱ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۹
أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ كَانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ آثَاراً فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَ مَا كَانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ
آیا آنها روی زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که پیش از آنان بودند چگونه بود؟! آنها در قدرت و ایجاد آثار مهمّ در زمین از اینها برتر بودند؛ ولی خداوند ایشان را به گناهانشان گرفت، و در برابر عذاب او مدافعی نداشتند!
معنی کلمات و عبارات
«أَوَلَمْ یَسِیرُوا ...»: (نگا: یوسف / حجّ / ، روم / فاطر / ). «قُوَّةً وَ آثَاراً»: از لحاظ نیرو تواناتر و از نظر تولیدات کشاورزی و پیشرفت صنعتی و ترقّی علمی، جلوتر بودهاند (نگا: انبیاء / و ، نمل / و و ، سبأ / و ، شعراء / و روم / . علاوه از اشاره به آثار باستانی که تاریخ زنده و مدوّن است، اشاره به تاریخ غیر مدوّن و بلکه مدفون در دل زمین است و تخریب و زیر و رو شدن بارها و بارهای زمین را فریاد میدارد. اگر در نظر داشته باشیم که ما حتّی تاریخ ده هزار سال مردمان روی زمین را چنان که باید در دست نداریم، آیا در عمر دهها هزار و صدها هزار و هزاران هزار سال پیش بر کره زمین چه گذشته است، خدا میداند و بس.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - جهان گردى و سیر در زمین، به منظور تفکر و نظاره کردن در سرگذشت پیشینیان و آثار به جامانده از تمدن و قدرت آنان، مورد تشویق خداوند «أَوَلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین کانوا من قبلهم»
۲ - تاریخ گذشتگان، حاوى درس هاى عبرت براى آیندگان «أَوَلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین کانوا من قبلهم»
۳ - تاریخ، از منابع معرفت و شناخت حقایق «أَوَلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین کانوا من قبلهم»
۴ - کاوش نکردن در سرگذشت امت هاى گذشته و عبرت نگرفتن از آن، مورد سرزنش خداوند «أَوَلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین کانوا من قبلهم»
استفهام در «أَوَلم یسیروا ...» براى توبیخ مى باشد.
۵ - وجود تمدن هاى عظیم و اقوام متعدد نیرومند و داراى آثار ملى در گذشته تاریخ «کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
۶ - تاریخ عرب، شاهد ظهور و افول تمدن ها و قدرت هاى بزرگ تر و متمدن تر از مردم جزیرة العرب عصر ظهور اسلام «کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این احتمال است که آیه شریفه، اشاره به مردم جزیرة العرب و کسانى داشته باشد که پیامبر اسلام در میان آنان مى زیست.
۷ - تاریخ بشر، عرصه ظهور و افول قدرت ها و تمدن ها «کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
۸ - وجود آثار تمدن هاى بزرگ و نشانه هاى توانایى اقوام نیرومند گذشته در عصر نزول قرآن «کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
از ظاهر توصیه خداوند به سیر در زمین و نظر افکندن بر آثار به جاى مانده از پیشینیان، استفاده مى شود که آن آثار تا عصر نزول قرآن بر جاى مانده بود.
۹ - نابودى بسیارى از اقوام نیرومند و داراى تمدن و آثار ملى در گذشته تاریخ به خاطر گناهانشان «فأخذهم اللّه بذنوبهم»
برداشت بالا مبتنى بر این نکته است که «با» در «بذنوبهم» براى سببیت مى باشد.
۱۰ - گناهان، زمینه ساز عذاب الهى و نابودشدن تمدن ها، قدرت ها و آثار ملى «فأخذهم اللّه بذنوبهم»
۱۱ - مخالفت کافران و مشرکان صدر اسلام با پیامبر(ص)، برخاسته از فریفتگى آنان به اقتدار خویش بود. «کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا فى الأرض فأخذهم اللّه بذنوبهم»
نکوهش شدن مخالفان پیامبر اسلام(ص) بر عبرت نگرفتن آنان از زوال قدرت ها و تمدن هاى گذشته، بیانگر این نکته است که سرپیچى آنان از پذیرش اسلام، برخاسته از دلخوشى آنها به امکانات و اقتدار نسبى خود بوده است.
۱۲ - گرفتار شدن امت هاى متمدن و نیرومند گذشته به عقوبت الهى، در حال گناه و معصیت «فأخذهم اللّه بذنوبهم»
برداشت یاد شده بر این احتمال استوار است که «با» در «بذنوبهم» براى ملابست باشد; یعنى، خداوند آنان را در حال گناه کارى شان به کیفر رساند.
۱۳ - سرنوشت انسان، در گرو رفتار و کردار خود او است. «فأخذهم اللّه بذنوبهم»
۱۴ - گنه کاران محکوم شده به عذاب استیصال الهى، محروم از هرگونه منجى و نگه دارنده اى «فأخذهم اللّه بذنوبهم و ما کان لهم من اللّه من واق»
۱۵ - صرف مکنت و پیشرفت اقتصادى و برخوردارى از تمدن نیرومند، ملاک رستگارى و عامل سعادت نیست. «کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا فى الأرض فأخذهم اللّه بذنوبهم و ما کان لهم من اللّه من واق»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۶۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار قدرت طلبی مشرکان صدراسلامآثار قدرت طلبی کافران صدراسلامآثار گناه اقوام پیشیناهمیت عبرت از فرجام اقوام پیشینتفکر در فرجام اقوام پیشینزمینه انقراض تمدن هاسرزنش عبرت ناپذیری از تاریخسرزنش عدم مطالعه تاریخگناه امتهامطالعه آثارباستانیتاریخ عربزمینه هلاکت اقوام پیشینملاک رستگاریملاک سعادتظهور تمدن هامنشأ مخالفت با محمدبی یاوری گناهکارانزمینه انهدام آثارباستانیتشویق به سیاحتمحرومیت اهل عذابکیفر اقوام پیشینمحرومیت گناهکارانانقراض تمدن هاآثارباستانی اقوام پیشینبی یاوری اهل عذابنقش امکانات مادیآثارباستانی در صدراسلامعوامل هلاکت اقوام پیشینتاریخ تمدنفواید تاریخمنابع شناختآسیب شناسی اجتماعیتاریخ اقوام پیشینعوامل مؤثر در سرنوشتتشویقهای خداعبرت از تاریخآثار گناهعوامل عبرتسرزنشهای خداآثار عملتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
- سرزنش کافران به دلیل عدم مطالعه و دقت در اثار بر جا مانده از پیشینیان+۷ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن در اثار و بقایای ملّتهای پیشین و عبرتاموزی+۵ آیه
- اتمام حجّت انبیا بر اقوام و امّتهای گذشته+۸ آیه
- کیفر شدن اقوام گذشته به دلیل حقناپذیری در برابر اتمام حجّت پیامبران خود+۸ آیه
- اتمام حجّت پیامبران بر امّتهای گذشته، پیش از نابودی و کیفر شدن انان+۷ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای قدرتمندتر از مشرکان جزیره العرب در تاریخ بشر+۸ آیه
- اقتدار و شکوه تمدّنهای اقوام گذشته، بیتاثیر در پیشگیری نزول از عذاب الهی و نابودی انان+۷ آیه
- تشویق خداوند به سیر در زمین و مطالعه سرگذشت امّتهای نیرومند پیشین+۲ آیه
- سرگذشت امّتهای گذشته، عبرتاموز و قابل یاداوری+۱۰ آیه
- نابودی امّتهای پیشین، پس از اتمام حجّت رسولان الهی بر انان+۹ آیه
- نابودی امّتهای نیرومند پیشین جلوهای از علم و قدرت مطلق خداوند+۲ آیه
- گرفتاری امّتهای نیرومندتر از مکّیان، در اعصار پیشین به کیفر الهی+۴ آیه
- گناه و رفتار زشت، سبب نابودی امّتهای گذشته+۲ آیه
- نزول عذاب دنیایی بر امّتهای گناهکار، پس از اتمام حجّت و فرستادن پیامبران بهسوی انان+۳ آیه
- کفر و انکار رسالت پیامبران، زمینهساز فروپاشی تمدّنها و نابودی قدرتها و اثار ملّی+۱ آیه
- کفر پیشینیان به انبیای خود، بهرغم همراهبودن بیّنات با انان+۵ آیه
- نابودی بسیاری از اقوام و ملل متمدّن و نیرومند گذشته به سبب کفر به رسالت انبیا+۱ آیه
- نابودی اقوام گذشته در پی ایمان نیاوردن انان به انبیای الهی+۴ آیه
- هشدار خداوند به مشرکان صدر اسلام از گرفتارشدن به عذاب استیصال همچون اقوام گذشته+۴ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۲۲ آیه
- تاریخ، از منابع شناخت و تعقل+۱۳ آیه
- سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۱۶ آیه
- ضرورت مطالعه تاریخ پیشینیان و عبرتاموزی از فرجام انان+۱۱ آیه
- اثار باستانی به جا مانده از گذشتگان، از منابع شناخت تاریخ+۷ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۲ آیه
- تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۶ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن، در اثار ملّتهای پیشین+۱۵ آیه
- لزوم تفکّر در چگونگی انقراض تمدّنها و عبرت گرفتن از ان+۳ آیه
- اهمیّت مطالعه و تفکّر در تاریخ، برای عبرت گرفتن از ان+۱۳ آیه
- تشویق به جهانگردی و سیر در زمین از سوی خدا، برای تفکّر و نظاره در سرگذشت پیشینیان و اثار بهجامانده از انها+۹ آیه
- انقراض و نابودی بسیاری از تمدّنهای بشری، قبل از عصر بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
- اقتدار و شکوه تمدّنهای اقوام گذشته، بیتاثیر در پیشگیری نزول عذاب و انقراض انان+۷ آیه
- مطالعه سرنوشت تمدّنهای پیشین، مایه عبرت ادمی+۶ آیه
- گناه، عامل انحطاط و نابودی بسیاری از امّتهای متمدّنِ قبل از بعثت+۱ آیه
- اراده الهی، منشا انقراض جوامع و تمدّنهای بشری+۲ آیه
- عمران و ابادانی در ساختمانسازی، از نشانههای تمدّن+۲ آیه
- برخورداری از توان و امکانات، از نشانههای تمدّن+۲ آیه
- حرمت کفر به انبیا و پیامبران الهی+۴ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۵ آیه
- مطلوبیّت سیر و سیاحت در زمین، برای عبرت گیری از سرنوشت پیشینیان+۱۱ آیه
- حرمت کفر به انبیا و پیامبران الهی+۴ آیه
- سفر به شهرهای ویران شده، مایه عبرت مسافران+۴ آیه
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان و کافران، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امتهای پیشین برای عبرت اموزی+۷ آیه
- سیر نکردن کافران در زمین برای تفکّر و عبرت از فرجام گذشتگان، پرسش انکاری و توبیخ امیز خدا از انان+۴ آیه
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امّتهای پیشین، برای عبرت اموزی+۷ آیه
- بازدید از اثار به جای مانده و اماکن تاریخی پیشینیان، از اثار سیر در زمین+۵ آیه
- سیاحت در زمین، مایه عبرت اموزی از فرجام گذشتگان+۱۱ آیه
- توبیخ شدن مشرکان، به دلیل سیر نکردن در زمین، جهت عبرت اموزی+۶ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور توصیه مردم به سیاحت در زمین، جهت عبرت اموزی از فرجام کافران+۲ آیه
- مشرکان، افرادی سطحی نگر و دارای بینشی محدود
- برخورداری مشرکان، از توان و قدرت دنیایی+۳ آیه
- اثار به جای مانده از پیشینیان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۹ آیه
- تاریخ و حوادث ان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۱۴ آیه
- جهانگردی توام با مطالعه سرنوشت انسانهای پیشین، بستر عبرت گیری+۱۲ آیه
- عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین، مورد سرزنش خداوند+۸ آیه
- تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۶ آیه
- عبرت گرفتن از سرنوشت مجرمان و گناهکاران، مورد توصیه خداوند+۲ آیه
- سرگذشت انبیا، مایه پند و عبرت+۲ آیه
- محرومیّت از هرگونه امداد الهی، نوعی عذاب
- ابتلای امّتهای کافر پیشین به کیفر الهی+۴ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۳ آیه
- تاریخ عرب، شاهد ظهور و افول تمدّنها و قدرتها+۱ آیه
- تشویق عرب از سوی خداوند، به مطالعه در تاریخ پیشینیان خود و عبرت گرفتن از فرجام شوم انان+۱ آیه
- اباد شدن سرزمینهایی در زمانهای گذشته، به دست انسانها+۴ آیه
- انسانها، دارای نیروی توانا و کارامد، برای عمران و ابادانی+۲ آیه
- فرجام هلاکت بار قارون، نمونه ای از سرگذشت انسانهای بد فرجام و نابود شده+۲ آیه
- قدرتمندی، عامل حق گریزی و کفر+۱ آیه
- قدرتمندی، زمینه گناهکاری
- نقل داستان فرعون، هامان و قارون، باعث عبرت دیگران+۲ آیه
- کفرورزی بسیاری از اقوام و امّتهای پیشین، عامل نابودی تمدّن انها+۱ آیه
- انقراض تمدّنها، پیامد الودگی به گناه+۱ آیه
- عذاب استیصال، کیفر تبهکاران مجرم+۲ آیه
- فرجام هلاکت بار گناهکاران، درس عبرتی برای دیگران+۲ آیه
- عبرت گرفتن از سرنوشت مجرمان و گناهکاران، مورد توصیه خداوند+۲ آیه
- گرفتاری امّتهای پیشین، به کیفر گناهان خویش+۲ آیه
- کافران، از جمله گناهکاران و تبهکاران+۲ آیه
- نکوهش کافران مشرک، به دلیل عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین+۱۱ آیه
- نگاه عبرتاموز به فرجام ناخوشایند امّتهای پیشین، مورد تشویق خدا+۴ آیه
- عبرتاموزی سرگذشت هامان و مثل بودن ان برای سرگذشت انسانهای بد فرجام و نابود شده+۱ آیه