اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ رَجُل‌ٌ مُؤمِن‌ٌ مِن آل‌ِ فِرعَون‌َ يَکتُم‌ُ إِيمانَه‌ُ أَ تَقتُلُون‌َ رَجُلاً أَن يَقُول‌َ رَبِّي‌َ اللّه‌ُ وَ قَد جاءَکُم بِالبَيِّنات‌ِ مِن رَبِّکُم وَ إِن يَک‌ُ کاذِباً فَعَلَيه‌ِ کَذِبُه‌ُ وَ إِن يَک‌ُ صادِقاً يُصِبکُم بَعض‌ُ الَّذِي يَعِدُکُم إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَهدِي مَن هُوَ مُسرِف‌ٌ کَذّاب‌ٌ «28»
و گفت رجلي که مؤمن بود از آل فرعون کتمان ميکرد ايمان خود را آيا ميکشيد کسي را که ميگويد پروردگار من اللّه است و آمده است شما را با معجزات بينه واضحه از جانب پروردگار شما و اگر ميباشد دروغگو همان کذب آن بر ضررش و بعقوبتش ميرساند و اگر ميباشد راست‌گو اصابة ميکند شما را بعض آنچه بشما وعده ميدهد از عذاب- محقّقا خداوند هدايت نميکند کسي را که اسراف در طغيان و معاصي داشته باشد و بسيار دروغگو باشد.
وَ قال‌َ رَجُل‌ٌ مُؤمِن‌ٌ مِن آل‌ِ فِرعَون‌َ مؤمن آل فرعون از اوّل عمر ايمان کامل داشت و گفتند نامش حزقيل بود و در بعض اخبار داريم که از زمان نوح بود و إبن بابويه از حضرت رسول (ص) روايت کرده که فرمود
«الصديقون ثلاثة حبيب النّجّار مؤمن آل ياسين و حزقيل مؤمن آل فرعون و علي بن ابي طالب و هو افضلهم»
و در بعض اخبار است که همين مؤمن آل فرعون بود که خبر داد بموسي که إِن‌َّ المَلَأَ يَأتَمِرُون‌َ بِک‌َ لِيَقتُلُوک‌َ فَاخرُج إِنِّي لَک‌َ مِن‌َ النّاصِحِين‌َ- قصص آيه 19- و گفتند پسر عموي فرعون بود و ولي عهد او بود.
يَکتُم‌ُ إِيمانَه‌ُ در خبر داريم ششصد سال کتمان ايمان ميکرد تا موقعي که حضرت موسي مبعوث شد و با اينکه معجزات باهرات جرئت پيدا کرد و قوّه قلب و بعض امور را اظهار کرد که در آيات بعد ميآيد و در اخبار داريم که تقيّه واجب است حتّي ميفرمايد
«التقيّة ديني و دين آبائي»
و ميفرمايد
«من لا تقيّة له لا دين له»
و استشهاد فرموده بهمين آيه شريفه.
أَ تَقتُلُون‌َ رَجُلًا أَن يَقُول‌َ رَبِّي‌َ اللّه‌ُ که خالق آسمان و زمين است زيرا مسلما فرعون قدرت بر خلق يک مورچه نداشت.
جلد 15 - صفحه 372
وَ قَد جاءَکُم بِالبَيِّنات‌ِ مِن رَبِّکُم دعوي بي دليل نميکند اينکه معجزات باهرات محير العقول مثل عصا و يد و بيضاء از او ظاهر ميشود.
وَ إِن يَک‌ُ کاذِباً فَعَلَيه‌ِ کَذِبُه‌ُ بر فرض بقول شما که دروغ ميگويد همان دروغش و افتراء علي اللّه براي عقوبتش کافيست ولي شما که يقين بکذب او نداريد شايد راست‌گو باشد.
وَ إِن يَک‌ُ صادِقاً يُصِبکُم بَعض‌ُ الَّذِي يَعِدُکُم و بحکم عقل رفع ضرر محتمل بلکه مظنون بلکه مقطوع واجب است بايد خودداري کنيد.
إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَهدِي مَن هُوَ مُسرِف‌ٌ کَذّاب‌ٌ محتمل است بلکه بعيد نيست که اينکه جمله کلام مؤمن آل فرعون نباشد بلکه جمله مستقلّه خدا ميفرمايد و مسرف اسراف در طغيان و معاصي و ظلم و فساد است باندازه‌اي که قلب سياه شود و از قابليت هدايت بيفتد و کذاب کذب بر خدا و رسول که اعظم اقسام کذب است.