تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُکِ بِکَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ (45)
إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ: ياد بياور و منتهى شود علم تو اى پيغمبر، يا اى مخاطب، زمانى را که گفتند ملائکه، يعنى جبرئيل که از جنس ملائکه بود گفت: يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُکِ: اى مريم بدرستى که خداى تعالى بشارت مى‌دهد تو را، بِکَلِمَةٍ مِنْهُ: به کلمه صادره از جانب او که اشاره به کلمه «کن» که کاشف است از اراده ازليه الهيه. گرچه ايجاد همه اشياء، مربوط به اراده حق است، لکن در حضرت عيسى عليه السّلام چون حدوث او بدون پدر بوده، لذا اضافه او به کلمه اتم و اکمل باشد. «سيد رضى» رضوان الله عليه در کتاب «حقايق التأويل» چند وجه ذکر و بعد فرموده: اقواى وجوه آنکه «کلمه» وعده الهى است، سوره برائة: وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِينَ کَفَرُوا السُّفْلى وَ کَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا. «2» يا تسميه او به کلمه، به جهت آنکه هدايت نمود مردم را به کلام الهى که انجيل باشد. يا به اعتبار آنکه در مهد تکلم نموده.
اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ: نام آن کلمه، مسيح لقب او، و عيسى اسم او باشد. مفسرين را در آن اقوالى است: 1- مسيح از القاب مشرفه، و اصل آن به زبان سريانى مشيح، يعنى مبارک، و عيسى معرّب ايشوع. 2- مشتق از مسح که ممسوح بود به برکت. 3- به اعتبار آنکه سياحت زمين
«1» بحار الانوار، جلد 12، صفحه 122، حديث اوّل
«2» سوره توبه، آيه 40
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 101
مى‌کرد و در يکجا اقامت نمى‌نمود. 4- به سبب آنکه چون مسح کور و پيس مى‌نمود، شفا مى‌يافت. 5- مولود مبارک.
وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ: در حالى که آن عيسى با جاه و شرافت باشد در دنيا به طاعت و نبوت، و در آخرت به شفاعت. وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ: و از نزديکان درگاه الهى است به کرامت. نزد بعضى مراد «وجيه» يعنى رفيع از تفريط يهود و افراط نصارى و از مقربان درگاه احديت در هر دو جهان مى‌باشد.
«زمخشرى» گفته: وجاهت در دنيا، نبوت و تقدم بر مردم؛ و در آخرت، شفاعت و علوّ درجه در جنت؛ و مراد از مقرّبين، رفع او به آسمان و مصاحبت با ملائکه باشد.