اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يُکَلِّم‌ُ النّاس‌َ فِي المَهدِ وَ کَهلاً وَ مِن‌َ الصّالِحِين‌َ (46)
و تکلّم ميکند با مردم در حالي که بچه در گهواره باشد چنانچه در حال کهولت و بزرگي با آنها تکلّم ميکند و از بنده‌گان صالح خداوند است.
وَ يُکَلِّم‌ُ النّاس‌َ فِي المَهدِ اشاره بآيه شريفه است که در سوره مريم فَأَشارَت إِلَيه‌ِ قالُوا کَيف‌َ نُکَلِّم‌ُ مَن کان‌َ فِي المَهدِ صَبِيًّا قال‌َ إِنِّي عَبدُ اللّه‌ِ آتانِي‌َ الکِتاب‌َ وَ جَعَلَنِي نَبِيًّا الآيات.
وَ کَهلًا يعني در حال کهولت هم تکلّم ميکند و مراد از کهولت سن‌ّ ما بين شباب و شيخوخيّت است و گفتند سن‌ّ سي و چهار سال اول کهولتست، و مفسّرين در تکلّم در مهد و کهولت وجوهي گفتند که در مهد چه بوده و در کهولت چه بوده لکن اصلا مفهوم آيه را دست نياوردند زيرا تکلّم در سن‌ّ کهولت معجزه نيست و آيه در مقام بيان معجزه و شئونات حضرت عيسي عليه السّلام است و ظاهرا مراد اينکه باشد که حضرت عيسي همان نحوي که در سن‌ّ کهولت تکلّم ميکند که اعلا درجات رشد و قوّه است در سن‌ّ طفوليّت تکلّم فرمود يعني در مهد و کهولت تفاوتي نداشت و در همان گهواره بمقام نبوّت نائل شد و انجيل بر او نازل گرديد.
وَ مِن‌َ الصّالِحِين‌َ صالح مطلق کسي را گويند که در جميع اخلاق و جميع افعال و اعمال بر خلاف صلاح نباشد نه صفت خبيثه در او باشد و نه عمل زشتي از او سرزند و اينکه منطبق با مقام عصمت يا تالي تلو او است و صلاح و مصلحت و صالح هر کدام صفتي است مصلحت آن فوائد و نتايج و ثمرات و حکم است که بر فعل مترتّب
جلد 3 - صفحه 201
ميشود و بواسطه آنها فعل متّصف بصفت صلاح ميشود و بواسطه فعل فاعل متّصف بصالح ميشود و همين معناي عدل است که مي‌گوييم خداوند حکيم است يعني عالم بحکم و مصالح است، و مريد است يعني عالم بصلاح فعل است، و کاره است عالم بفساد فعل که اينکه سه صفت از شئونات علم است و از صفات ذات است، و عادل است يعني افعال او عين صلاح است و تابع مصالح نفس الامريّه است و از صفات فعل است و صالح و طالح حقيقيست و اضافي يعني ممکن است زيد بالنسبة بعمرو صالح باشد و بالنسبة ببکر طالح باشد و اينکه را صالح في الجمله مي‌گوييم يعني در بعض افعال و اخلاق ولي صالح مطلق همان است که بيان شد.