دلايل عقلى و نقلى گواه بر آن است که انبيا معصومند، زيرا اگر معصوم نبودند پيروى و اطاعت مطلق و بى چون و چرا از آنان واجب نبود و اطاعت از آنان مشروط مى‌شد، همان گونه که اطاعت از والدين مشروط به آن است که فرزند را به شرک و انحراف دعوت نکنند.
اين از يک سو؛ از سوى ديگر دليل نياز ما به پيامبر و امام آن است که ما را از انحراف باز دارد و اگر او نيز اهل خلاف باشد، حجّت خدا بر ما کامل نيست در حالى که قرآن مى‌فرمايد:
و «فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ» «1»
به هر حال رسولى که خداوند مى‌فرمايد: «اطاعت او اطاعت من و تبعيّت از او تبعيّت از من و اذيّت او اذيّت من است» بايد معصوم باشد. بنابراين در مواردى مثل اين آيه که سخن از گناه پيامبر به ميان آمده است، بايد بگوييم: مراد از گناه، ترک اولى است، يعنى کار برتر را رها کرده نه کار واجب را.
«1». انعام، 149.
جلد 8 - صفحه 273
به چند مثال توجّه کنيد: اگر در مجلسى که افراد محترمى نشسته‌اند کسى بخواهد به دليل درد پائى که دارد پاى خود را دراز کند از همه حضار عذرخواهى مى‌کند. اگر گوينده تلويزيون سرفه‌اى کند از بينندگان معذرت خواهى مى‌کند. اگر صاحب خانه غذاى درجه يک تهيه نکند از مهمان عذرخواهى مى‌کند، در حالى که همه مى‌دانيم پا دراز کردن مريض و سرفه کردن گوينده و تهيه غذاى متوسط گناه ندارد ولى چون انسان خود را در محضر بينندگان و بزرگان مى‌داند يا غذاى خود را در شأن مهمان نمى‌داند يا احساس مى‌کند بايد تلاش بيشترى مى‌کرد عذرخواهى مى‌کند. پس هر عذرخواهى نشانه خلافکارى نيست، بلکه گاهى از باب ادب و توجّه به حضور در محضر بزرگان است.
عصمت و استغفار پيامبران
اگر شما با يک چراغ کم نور وارد سالن بزرگى شويد، تنها اجسام بزرگ را خواهيد ديد ولى اگر با يک نورافکن قوى وارد شويد يک هسته‌ى خرما يا کوچک‌تر از آن را هم خواهيد ديد.
اگر نور ايمان در انسان کم باشد، انسان تنها گناهان بزرگ را مى‌بيند ولى اگر نور ايمان در وجودش بيشتر باشد لغزش‌هاى کوچک را نيز خواهد ديد و از آنها دورى خواهد کرد.
پيامبران الهى به دليل داشتن ايمان کامل و تقواى بالا از گناهان کوچک نيز دورى مى‌کردند. به همين جهت مى‌گوييم آنان معصوم بودند.
گاهى خطاب آيات قرآن به شخص پيامبر است ولى مراد ديگرانند. در آيه 23 سوره‌ى اسراء خداوند به پيامبرش خطاب مى‌کند: «إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ» اگر يکى از والدين يا هر دو به پيرى رسيدند به آنان اف نگو. در حالى که همه مى‌دانيم پيامبر عزيز اسلام والدين خود را در کودکى از دست داده بود و جايى براى خطاب «عِنْدَکَ الْکِبَرَ» باقى نمى‌ماند، بنابراين خطابِ «عِنْدَکَ» به امّت اوست. در آيه‌ى مورد بحث نيز که مى‌فرمايد: «وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ» گرچه پيامبر صلى الله عليه و آله مورد خطاب قرار گرفته است ولى مخاطب اصلى گنهکارانِ امّت پيامبر هستند که بايد براى گناهان خود استغفار کنند و اگر هم مخاطب، شخص پيامبر باشد، منظور اين است که براى گناهان امّت آمرزش بخواه.
جلد 8 - صفحه 274
استغفار انبيا در قرآن
در قرآن کريم، آياتى از استغفار پيامبران سخن مى‌گويد، در اين جا برخى از آنها را ذکر مى‌کنيم:
* استغفار حضرت آدم: «رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا» «1» پروردگارا! ما به خويش ستم کرديم و اگر ما را نيامرزى از زيانکاران خواهيم بود.
* استغفار حضرت موسى: «رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي» «2» پروردگارا! به خود ظلم کردم، پس مرا ببخش.
* استغفار حضرت سليمان: «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ هَبْ لِي مُلْکاً» «3» پروردگارا! مرا بيامرز و حکومت بى نظيرى به من مرحمت کن.
* استغفار حضرت نوح: «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ» «4» پروردگارا! من و والدين مرا بيامرز.
* استغفار حضرت داود: «وَ ظَنَّ داوُدُ أَنَّما فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ» «5» داود متوجّه شد که ما او را آزمايش کرديم پس از پروردگارش عذرخواهى کرد.
* استغفار حضرت يونس: «سُبْحانَکَ إِنِّي کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ» «6» يونس (در شکم ماهى) گفت:
خداوندا تو منزّهى من از ستمکارانم.
* استغفار حضرت محمّد صلى الله عليه و آله «وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ» «7» براى گناهت استغفار کن.