آیه ۵۵ سوره غافر

سوره غافر، آیه ۵۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۳

فَاصْبِرْ إِنَ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِ وَ الْإِبْكَارِ

پس (ای پیامبر!) صبر و شکیبایی پیشه کن که وعده خدا حقّ است، و برای گناهت استغفار کن، و هر صبح و شام تسبیح و حمد پروردگارت را بجا آور!

معنی کلمات و عبارات
«إِسْتَغْفِرْ لِذَنبِکَ ...»: این گونه تعبیرات قرآنی در مورد پیغمبر اسلام و سایر پیغمبران، اشاره به: (حَسَنَاتُ الأبْرَارِ، سَیِّئَاتُ الْمُقَرَّبِینَ) است. یک لحظه غفلت و یک ترک اولی در مورد انبیاء جائز نیست و باید از آن استغفار کنند (نگا: محمّد / ، فتح / نصر / . پیغمبر اسلام نیز به مقتضی بشریّت تصرّفات و اعمالی داشته است که برای افراد عادی خوب و یا چیز ساده‌ای بوده و برای وجود مبارک او گناه و چیز مهمّی محسوب شده است و مورد عتاب پروردگار قرار گرفته است (نگا: انعام / - ، انفال / و ، توبه / ، احزاب / ، تحریم / عبس / - ).
نزول

سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مأمور به صبر و شکیبایى در برابر مشکلات رسالت «فاصبر» ۲ - پیامبر(ص)، در نیمه نخست رسالت خود با انواع مشکلات و موانع روبه رو بود. «فاصبر» برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که آیه شریفه در مکه نازل شده است و توصیه خداوند به صبر، بیانگر وجود مشکلات بسیار مى باشد. ۳ - توصیه خداوند به پیامبر(ص)، مبنى بر تأسى کردن از پیامبران گذشته در صبر و شکیبایى در برابر مشکلات رسالت «إنّا لننصر رسلنا و الذین ءامنوا فى الحیوة الدنیا ... فاصبر» برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که جمله «فاصبر...» تفریع بر جمله «إنّا لننصر رسلنا...» است. ۴ - وعده خداوند به یارى پیامبران و مؤمنان، مقتضى صبر و شکیبایى همه رهبران و مبلغان دینى، در برابر آزارها و کارشکنى هاى دشمنان است. «إنّا لننصر رسلنا و الذین ءامنوا ... فاصبر» ۵ - وعده هاى خداوند، حق و تخلف ناپذیر است. «إنّ وعد اللّه حقّ» ۶ - وعده خداوند به نصرت پیامبران و مؤمنان، حق و تخلف ناپذیر است. «إنّا لننصر رسلنا و الذین ءامنوا ... فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ» ۷ - تخلف ناپذیر بودن وعده خداوند به نصرت پیامبران و مؤمنان، مقتضى صبر و شکیبایى رهبران دینى و مؤمنان طرفدار آنان در برابر مشکلات و آزارهاى دشمنانِ دین است. «إنّا لننصر رسلنا ... فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ» برداشت بالا به خاطر این نکته است که جمله «إنّ وعد اللّه حقّ» در مقام تعلیل براى «فاصبر» مى باشد; یعنى، «صبر پیشه کن چون وعده خداوند به پیروزى و نصرت، حق است». ۸ - صبر و شکیبایى در برابر آزارها و کارشکنى هاى دشمنان، زمینه ساز پیروزى و جلب نصرت الهى «فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ» ۹ - توصیه خداوند به پیامبر(ص) به استغفار از گناه خویش «و استغفر لذنبک» پیامبراسلام(ص)، از نظر تمامى فرقه هاى مسلمین - به ویژه شیعه - داراى مقام عصمت و پاک از هر گونه گناه و نیز منزّه از خطا در بیان و ارائه وحى و شریعت الهى است. بر این اساس مفسران عقیده دارند که مقصود از گناه مورد اشاره این آیه، ترک اولى و عملى است که نسبت به مقام شامخ آن حضرت گناه محسوب مى شود; هر چند نسبت به دیگر انسان هاى خداپرست، گناه به شمار نمى آید. چنان که گفته اند: « حسنات الأبرار، سیئات المقربین». ۱۰ - همه انسان ها در معرض گناه و لغزش اند. «و استغفر لذنبک» ۱۱ - استغفار از لغزش و گناه، بر همگان واجب است. «و استغفر لذنبک» ۱۲ - توصیه خداوند به پیامبر(ص) مبنى بر تسبیح همراه با حمد خدا در هر صبح و شام «و سبّح بحمد ربّک بالعشىّ و الإبکر» ۱۳ - همراه کردن تسبیح خداوند با حمد و ستایش او، توصیه الهى «و سبّح بحمد ربّک بالعشىّ و الإبکر» ۱۴ - تداوم بخشیدن به تسبیح و حمد خداوند در تمامى اوقات شب و روز، کارى ارزشمند و پسندیده «و سبّح بحمد ربّک بالعشىّ و الإبکر» تسبیح و حمد خداوند در شب و روز مى تواند کنایه از تداوم و استمرار بخشیدن به آنها در همه اوقات باشد. ۱۵ - ربوبیت خداوند، مقتضى تسبیح و حمد پیوسته او است. «و سبّح بحمد ربّک بالعشىّ و الإبکر» ۱۶ - شبان گاهان و بامدادان، دو وقت مناسب و شایسته براى ذکر خدا و تسبیح و حمد او «و سبّح بحمد ربّک بالعشىّ و الإبکر» برداشت یاد شده، از اختصاص به ذکر یافتن دو وقت یادشده براى تسبیح و حمد به دست مى آید.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۸)
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به استغفار در پیشگاه خدا
  • لزوم امرزشخواهی، از گناهان و خطاهای خویش+۱ آیه
  • فرمان خداوند به محمّد(صلی الله علیه واله) جهت استغفار برای خویشتن+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به استغفار به درگاه خداوند+۴ آیه
  • دعوت شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) به استغفار برای خود، از سوی خداوند+۴ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۷ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • تسبیح همراه با حمد، از اداب تسبیح پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
  • صبحگاه و شبانگاه، زمانی مناسب برای تسبیح خداوند+۷ آیه
  • اغاز روز و اخر روز، زمان مناسب برای تسبیح خداوند+۵ آیه
  • تعلیم شیوه تسبیح به پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۸ آیه
  • تعلیم شیوه ستایش به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۹ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به تنزیه خداوند+۶ آیه
  • حقّانیّت و تخلّفناپذیری وعده الهی+۲ آیه
  • حقّانیّت وعده خدا، در نصرت و امداد به پیامبران و مؤمنان+۱ آیه
  • وجوب استغفار از گناهان+۲ آیه
  • وجوب استغفار پیامبر(صلی الله علیه واله) از خداوند+۲ آیه
  • لزوم تسبیح خداوند+۱۱ آیه
  • لزوم تسبیح پیامبر(صلی الله علیه واله) از خداوند، در صبحگاهان و شبانگاهان+۱ آیه
  • لزوم همراه بودن حمد خدا با تسبیح او+۶ آیه
  • لزوم صبر و تحمّل، در برابر مشکلات و مصایب+۷ آیه
  • ربوبیّت خداوند نسبت به همه هستی، از ملاکهای استحقاق حمد و ستایش+۵ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور ستایشگری خداوند، در هر صبح و شام+۱ آیه
  • تسبیح همراه با حمد، توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
  • شبانگاهان و بامدادان، دو وقت مناسب برای حمد خداوند
  • لزوم مقدم بودن تسبیح خداوند بر حمد او+۶ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مستلزم تسبیح و تنزیه او+۴ آیه
  • ربوبیّت خداوند، اقتضاکننده حمد و ستایش برای او+۵ آیه
  • شامگاهان، از اوقات تسبیح خدا+۴ آیه
  • شب هنگام، زمانی شایسته برای حمد و ستایش خدا+۱ آیه
  • صبح، از اوقات مناسب برای تسبیح و تقدیس خدا+۵ آیه
  • توصیه خدا به پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) برای تسبیح همراه با حمد خدا، در هر صبح و شام+۱ آیه
  • تسبیح همراه با حمد خدا، در هر صبح و شام، راهی برای دستیابی به صبر در برابر ناملایمات+۲ آیه
  • صبح، وقتی مناسب برای تسبیح و حمد و ستایش پروردگار+۲ آیه
  • توصیه خداوند به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) برای تسبیح خدا به همراه حمد و ستایش او در صبحگاهان+۲ آیه
  • تسبیح خدا با حمد او در صبحگاهان، زمینه ساز دستیابی به صبر و تحمّل در برابر سختیها+۲ آیه
  • صبر زمینه بهره مندی از امداد الهی+۳ آیه
  • دعوت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به صبر، از سوی خداوند+۶ آیه
  • استغفار از گناهان زمینه ساز صبر و شکیبایی
  • توجّه به سرگذشت و فرجام موسی(علیه السلام) در مبارزه با فرعونیان زمینه ساز صبر و شکیبایی برای پیامبر(صلی الله علیه واله)و مؤمنان
  • تسبیح و ستایش پروردگار در صبح و شام زمینه استواری روح و دستیابی به صبر در برابر ناگواریها+۵ آیه
  • باور و توجّه به امداد الهی زمینه ساز صبر و تحمّل+۶ آیه
  • توجّه به بی پایگی و بی منطقی دشمنان زمینه ساز صبر در برابر انان+۱ آیه
  • توجّه به حقانیّت وعده های خدا از عوامل صبر و شکیبایی+۲ آیه
  • توجّه به ناکامی دشمن در اهداف خود از عوامل شکیبایی در برابر انها+۱ آیه
  • رهبری امّت نیازمند صبر و شکیبایی+۳ آیه
  • وعده قیامت، حق، حتمی و تخلّف ناپذیر+۲ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به تسبیح و تنزیه خداوند+۸ آیه
  • ماموریّت پیامبر صلی الله علیه و اله، برای تسبیح همراه با حمد و ستایش خداوند+۶ آیه
  • تسبیحگویی خداوند در هنگام شب، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، موظّف به تسبیح خدا پیش از طلوع افتاب و به هنگام صبح+۲ آیه
  • خداوند، تعلیمدهنده اداب و چگونگی تسبیح به پیامبر صلی الله علیه و اله+۸ آیه
  • خداوند، تعلیمدهنده شیوه حمد و ستایش الهی به محمّد صلی الله علیه و اله+۱۱ آیه
  • «استَغفِر»+۳ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۷ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله با وعده نصرت در دنیا و پاداش در اخرت، در مقابل اذیّت و تکذیب کافران
  • دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، با امر به صبر در برابر دشمنیهای کافران با ان حضرت+۵ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله با وعده نصرت در دنیا و پاداش در اخرت، در مقابل اذیّت و تکذیب کافران
  • پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله مانند پیامبران دیگر، درگیر مشکلات و ناملایماتی در راه تبلیغ و رسالت الهی خویش
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور صبر و شکیبایی، در برابر سختیها و ناملایمات+۸ آیه
  • قطعی بودن امداد خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در صورت صبر و شکیبایی ان حضرت+۴ آیه
  • توجّه و باور به شکست و ناکامی دشمن، زمینهساز صبر پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • وعده های الهی و اعتقاد پیامبر صلی الله علیه و اله به حقانیّت انها، زمینهساز صبر در برابر مشکلات+۶ آیه
  • فرمان خدا به محمّد صلی الله علیه و اله، جهت استغفار برای خویشتن+۳ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظف به تسبیح خدا و اعلام مبرا بودن او از هر عیب و نقص+۹ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به حمد و ستایش خداوند+۱۰ آیه
  • ماموریّت پیامبر صلی الله علیه و اله برای صبر و خویشتنداری در برابر مشکلات رسالت+۳ آیه
  • وعده الهی به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، برای پیروزی بر دشمنانش+۱ آیه
  • وجوب استغفار انسان، از گناهان+۳ آیه
  • استغفار در پیشگاه خداوند، امری واجب، حتی بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • وجوب تسبیح خداوند+۱۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظف به تسبیح خداوند، در صبحگاهان و شبانگاهان+۱ آیه
  • وجوب همراه بودن حمد خدا با تسبیح او+۶ آیه
  • وجوب صبر و تحمل در برابر مشکلات و مصایب+۷ آیه
  • حقّانیّت وعدههای خدا و تخلّفناپذیری ان+۳ آیه
  • مقام الوهیت خداوند، مقتضی تخلف ناپذیری وعدههای او+۲ آیه
  • وعده خدا بر نصرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله حق، و مقتضی صبر و شکیبایی+۱ آیه
واژه‌ها