تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ قَراراً وَ السَّماءَ بِناءً وَ صَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ فَتَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ (64)
بعد از آن به افعال ديگر استدلال فرمايد به ربوبيت خود:
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ: خداى به حق آن ذاتى است که گردانيد براى شما، الْأَرْضَ قَراراً: زمين را مستقرى که آرام گيريد بر آن، وَ السَّماءَ بِناءً: و گردانيد آسمان را بناى برافراشته بر بالاى زمين، وَ صَوَّرَکُمْ: و تصوير فرمود و بنگاشت شما را، فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ: پس نيکو گردانيد صورتهاى شما را، چه صورت انسانى بهترين و بالاترين صور حيوانى است؛ به قدرت کامله شکل زيبا و قد رعنا از نطفه هويدا گردانيد.
دهد نطفه را صورتى چون پرى
که کرده است بر آب صورت گرى
ابن عباس گويد که حسن صورت عبارت است از انتصاب قامت و اکل طعام و تناول به دو دست، يا مراد تناسب اعضا و تهيأ آن براى مزاولت صنايع و
جلد 11 - صفحه 329
اکتساب کمالات «1».
تفسير صافى- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است: الصورة الانسانيه هى اکبر حجة اللّه على خلقه و هى الکتاب الذى کتبه بيده: صورت انسانى او بزرگترين حجت الهى است بر خلقش، و او است کتابى که به قدرت خود نگاشته، آثار ربوبيت و قدرت سبحانى را هويدا است.
أ تزعم انک جرم صغير
و فيک انطوى العالم الاکبر
و داؤک منک فلا تشعر
دوائک فيک فلا تبصر
و انت الکتاب المبين الذى
باحرفه يظهر المظهر
وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ: و روزى داد شما را از طعامهاى پاکيزه و حلال، يعنى متميز ساخت روزى شما را که انواع فواکه لذيذه و نباتات طيّبه است از روزى حيوانات.
تبصره:
مراد طيب حلال و روزى که خدا مقرر فرموده حلال است نه حرام و بنده بسوء اختيار حرام را کسب نمايد و خود را محروم از حلال و مقاصه و موأخذه شود.
در کافى در ذيل حديثى از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمايد: فان اللّه قسّم الارزاق بين خلقه حلالا و لم يقسّمها حراما فمن اتّقى اللّه و صبر أتاه رزقه من حلّه و من هتک حجاب ستر اللّه و أخذه من غير حلّه قصّ به من رزقه الحلال و حوسب عليه:
پس بتحقيق خداى تعالى تقسيم فرمود روزيها را ميان خلق حلال و تقسيم نفرموده از حرام، پس هر که بپرهيزد خدا را و صبر نمايد، مى‌آيد روزى او از حلال؛ و هر که هتک کند حجاب ستر الهى را و فرا گيرد از غير حلال، مقاصه شود به آن از روزى حلال و محاسبه شود بر آن «2».
ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ: آنکه فاعل اين اشياء است خدائى است که پروردگار شماست، فَتَبارَکَ اللَّهُ: پس بزرگوار و برتر باشد خدائى که، رَبُّ الْعالَمِينَ:
«1» منهج الصادقين (چ 1333 تهران) ج 8 ص 157.
«2» بحار الانوار ج 5 ص 149- 148 روايت 13 بنقل از کافى.
جلد 11 - صفحه 330
پروردگار عالميان است از جن و انس و ملائکه و غير آن، زيرا ماسواى او مربوب و مفتقر بالذات، و در معرض زوال، لکن ذات سبحانى باقى و غنى على الاطلاق است.