اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يُعَلِّمُه‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ التَّوراةَ وَ الإِنجِيل‌َ (48)
و خداوند تعليم ميفرمايد عيسي را کتاب و حکمت و تورية و انجيل و او را رسول قرار ميدهد بر بني اسرائيل.
وَ يُعَلِّمُه‌ُ الکِتاب‌َ بعض مفسّرين گفتند مراد از کتاب علم کتابت است و بعضي گفتند مراد کتب انبياء سلف است قبل از موسي عليه السّلام مثل صحف آدم، شيث، نوح، ابراهيم عليه السّلام و اينکه دو تفسير قطع نظر از اينکه تفسير برأي است خلاف ظاهر آيه است زيرا اطلاق کتاب بر کتابة خلاف ظاهر است و بر صحف انبياء اطلاق مفرد خلاف
جلد 3 - صفحه 204
ظاهر است نيز.
و ممکن است گفته شود که الف و لام الکِتاب‌َ جنس است بقرينه الحکمة که آنهم جنس است و مراد جنس کتاب است يعني خواندن و اينکه يکي از معجزات انبياء است که بدون معلّم ميخوانند و مي‌نويسند چنانچه قبلا هم متذکّر شديم که رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم هم ميخواند و هم مينوشت و اينکه او را امّي گفتند چون از ام‌ّ القراء که مکّه است بوده نه اينکه بي‌سواد بوده باشد که نه بخواند و نه بنويسد چنانچه توهّم کرده بودند.
وَ الحِکمَةَ آيات راجعه بحکمت مثل همين آيه و آيه شريفه ذلِک‌َ مِمّا أَوحي إِلَيک‌َ رَبُّک‌َ مِن‌َ الحِکمَةِ بني اسرائيل آيه 41، و آيه شريفه ادع‌ُ إِلي سَبِيل‌ِ رَبِّک‌َ بِالحِکمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ نحل آيه 126، وَ اذکُرن‌َ ما يُتلي فِي بُيُوتِکُن‌َّ مِن آيات‌ِ اللّه‌ِ وَ الحِکمَةِ احزاب آيه 34، و يُؤتِي الحِکمَةَ مَن يَشاءُ وَ مَن يُؤت‌َ الحِکمَةَ فَقَد أُوتِي‌َ خَيراً کَثِيراً بقره آيه 272 وَ لَقَد آتَينا لُقمان‌َ الحِکمَةَ لقمان آيه 11، وَ شَدَدنا مُلکَه‌ُ وَ آتَيناه‌ُ الحِکمَةَ ص آيه 19، وَ يُعَلِّمُکُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ بقره آيه 123، فَقَد آتَينا آل‌َ إِبراهِيم‌َ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ نساء آيه 57 وَ أَنزَل‌َ اللّه‌ُ عَلَيک‌َ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ نساء آيه 113، وَ إِذ عَلَّمتُک‌َ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ مائده آيه 110، فَوَهَب‌َ لِي رَبِّي حُکماً وَ جَعَلَنِي مِن‌َ المُرسَلِين‌َ شعراء آيه 20، الي غير ذلک از آيات.
و امّا اخبار کثيره در ابواب مواعظ رسول اللّه و حکمه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ابواب حکم امير المؤمنين و ساير ائمّه طاهرين عليه و عليهم السلام که در بحار در کتاب روضه مبوّب فرموده.
و در تفسير حکمت در اخبار و کلمات مفسّرين بمعاني زيادي تفسير شده:
بمعرفة الامام و باطاعة و باجتناب از کبائر و مطلق المعرفة و تفقّه در دين و غير اينها
جلد 3 - صفحه 205
و در اصطلاح حکماء معرفة حقايق الاشياء بقدر الطاعة البشريّة، و در اخلاق بحکمت نظريّه و عمليّه تفسير شده و نظريّه شامل جميع علوم ميشود: حکمت الهي، طبيعي رياضي، هندسي، فيزيک، شيمي و غير اينها.
و آنچه بنظر ميرسد و مستفاد از مجموع آيات و اخبار و کلمات اکابر است اينست که حکمت بمعني معرفت فوائد و نتايج و خواص و مصالح و مفاسد و مضارّ اشياء و امور و افعال و اخلاق و عقائد چه اخروي و چه دنيوي است و اينکه يک معناي جامعي است و با همه آيات و اخبار و تفاسير و کلمات اکابر و اصطلاحات سازش دارد و البته هر کس بمقدار قابليّت از اينکه بهره برداري کرده و فرد اتم‌ّ آن مقداري که ممکن است ببشر افاضه شود انبياء عليهم السّلام دارا بودند ويژه اولوا العزم من الرسل و اتم‌ّ از همه آنها افاضه بپيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اوصياء طيّبين او عليهم السلام شده و از شئون علم و از صفات ذاتيّه حق است.
وَ التَّوراةَ مکرّر تذکّر داده‌ايم که اينکه تورات رائج در دست يهود و نصاري مشتمل بر بسياري از کفريّات و مزخرفات و مجعولات دست معاندين است و تورات اصلي ابدا در دست رس يهود نبوده و سه مرتبه تواتر آن قطع شده و فقط در نزد انبياء بوده آنهم نه بطريق عادي بلکه از راه معجزه و خارق عادت تا نزد پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اوصياء آن سرور و فعلا در دست حضرت بقيّة اللّه است و اينکه هم يکي از معجزات حضرت عيسي بوده که در اينکه آيه بيان شده که خداوند باو تعليم فرموده وَ الإِنجِيل‌َ مسلّما يک انجيل بيشتر بر حضرت عيسي نازل نشده و اينکه اناجيل اربعه که در دست نصاري است علاوه بر کفريّاتي که در آنها است و تناقضاتي که با يک ديگر دارند و انتسابش بحضرت عيسي بيک نفر مثل مرقس، يوحنّا، متي، لوقي است و علاوه بر اينکه مشتمل است بر مذمّت خود اصحاب عيسي و عدم ايمان آنها هيچ مدرکي بر صحت آنها نداريم چه رسد بتواتر بلکه مدارک بطلان آنها بسيار است و انجيل اصلي
جلد 3 - صفحه 206
مثل تورات اصلي است حرفا بحرف خدمت حضرت حجّة (عج) است.
وَ رَسُولًا إِلي بَنِي إِسرائِيل‌َ مکرّر تذکّر داده‌ايم که ما دليلي بر رسالت موسي و عيسي عليه السّلام جز قرآن نداريم و آن هم دلالت بر سرتاسر دنيا ندارد بلکه بر خصوص بني اسرائيل و قبطيان و امثال آنها دارد و بني اسمعيل بر همان دين ابراهيم بودند تا زمان نبي اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم.
و نيز گذشت که فرق است بين نبي‌ّ و رسول و حضرت عيسي در گهواره داراي مقام نبوّت بود چنانچه در سوره مريم است قالُوا کَيف‌َ نُکَلِّم‌ُ مَن کان‌َ فِي المَهدِ صَبِيًّا قال‌َ إِنِّي عَبدُ اللّه‌ِ آتانِي‌َ الکِتاب‌َ وَ جَعَلَنِي نَبِيًّا آيه 31، لکن در اينکه آيه زمان رسالت او را معين نفرموده و در کلمات مفسّرين هم اختلاف است ولي در کافي مجلّد اول ص 321 از حضرت رضا عليه السّلام حديثي نقل کرده که دارد در او (فقد قام عيسي عليه السّلام بالحجّة و هو إبن ثلاث سنين).
و نيز يک اختلافي است بين قراء که اينکه جمله رَسُولًا إِلي بَنِي إِسرائِيل‌َ آخر آيه قبل است يا اول آيه بعد و لکن ظاهر اول است و جزو بشارت بمريم است.