اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ بِالحَق‌ِّ يُکَوِّرُ اللَّيل‌َ عَلَي النَّهارِ وَ يُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَي اللَّيل‌ِ وَ سَخَّرَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ کُل‌ٌّ يَجرِي لِأَجَل‌ٍ مُسَمًّي أَلا هُوَ العَزِيزُ الغَفّارُ «5»
خلق فرمود آسمانها را و زمين را بحق از روي حکمت و مصلحت صحيح درست بجا و بموقع ميگذارد شب را بر روز يعني ميافزايد و روز را بر شب و مسخر فرمود خورشيد و ماه را کل اينها در جريان و سير هستند براي مدتي که بر آنها تعيين فرموده و نام نهاده آگاه باشيد او است عزيز و بسيار آمرزنده.
خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ هفت طبقه آسمانها را که در خبر دارد هر طبقه آنها تا طبقه ديگر پانصد سال راه است و فوق آنها کرسيست که ميفرمايد وَسِع‌َ کُرسِيُّه‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ آيه الکرسي و فوق کرسي عرش است که محيط بجميع عوالم جسمانيست و فوق آن عوالم مجردات عالم عقول و نفوس و ارواح و فوق آن عالم انوار و فوق آن عالم لاهوت که لا يدرک و لا يوصف است و جز ذات اقدسش احاطه بآن ندارد و عالم جبروت.
وَ الأَرض‌َ کرات سفليّه کره زمين که بر روي کره آب فرار گرفته مثل کشتي روي آب و کره هوي که محيط بکره آب و زمين است جل الخالق.
بِالحَق‌ِّ حق بمعني ثابت است مقابل باطل که زائل و زاهق است يعني از روي حکمت و مصلحت صحيح بجا و بموقع است و کار قبيح و لغو نيست.
يُکَوِّرُ اللَّيل‌َ عَلَي النَّهارِ وَ يُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَي اللَّيل‌ِ تکوير چيزي بر چيزي گذاردن است مثل تکوير عمامه که روي هم پيچيده ميشود و ظاهرا اينجا بمعني زياده و نقصان است که شب را بر روز ميافزايد و روز را بر شب چون کره زمين
جلد 15 - صفحه 285
دور کره شمس در مدار منطقة البروج سير ميکند و دائره منطقة البروج در دو نقطه تماس پيدا ميکنند با دائره معدل النهار اول فروردين و اول مهر شب و روز مساوي ميشود و هر چه رو بنقطه جنوب رود شب افزوده ميشود بر روز و هر چه رو بشمال آيد روز افزوده ميشود که منتهي بلندي روز اول تير است و منتهي بلندي شب که اول دي باشد.
وَ سَخَّرَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ تمام کرات علويه و سفليه مسخر امر الهي هستند و در تحت فرمان او چنانچه ميفرمايد وَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ وَ النُّجُوم‌َ مُسَخَّرات‌ٍ بِأَمرِه‌ِ اعراف آيه 52 وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ وَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ وَ النُّجُوم‌ُ مُسَخَّرات‌ٌ بِأَمرِه‌ِ نحل آيه 12 أَ لَم يَرَوا إِلَي الطَّيرِ مُسَخَّرات‌ٍ فِي جَوِّ السَّماءِ ما يُمسِکُهُن‌َّ إِلَّا اللّه‌ُ نحل آيه 81.
کُل‌ٌّ يَجرِي لِأَجَل‌ٍ مُسَمًّي تا روز آخر دنيا و قيام قيامت که تمام از حرکت و جريان بازداشته ميشوند و مجتمع ميشوند و آثار از آنها گرفته ميشود که آيات در اينکه باب بسيار است در بسياري از سور بيان شده.
أَلا هُوَ العَزِيزُ الغَفّارُ معناي عزيز و غفار مکرر بيان شده و واضح است احتياج بتوضيح ندارد.